Better Writing
Leave a Comment

Làm thế nào để tả mà không kể (hướng dẫn chi tiết và bài tập thực hành)

Không ngoa khi nói biết cách mô tả mà không kể lể tường thuật thông thường là một trong những kỹ thuật cây viết nào cũng cần biết và thực hành thuần thục. Cũng như nhiều kỹ thuật khác trong viết, bạn không thể làm nó tốt ngay ở lần đầu tiên, chưa nói là phải mất rất nhiều thời gian để thực sự nhuần nhuyễn. Những cây viết nổi tiếng thế giới hầu như được biết đến là các nhà văn, cây viết tốt nhất mọi thời đại cũng vì họ rất thành thục kỹ năng này. Và dù có thể có nhiều người đã sinh ra với khả năng thiên bẩm về chuyện tả thay vì kể, họ cũng phải luyện tập rất nhiều. Còn đa phần chúng ta không có may mắn đó.

Nhân tiện một học viên khóa Coaching 1:1 của mình gặp vấn đề với việc kể, liệt kê quá nhiều thay vì thực sự “tả”, mình viết hướng dẫn này với hi vọng các bạn có thể nắm bắt được một số kỹ thuật giúp cải thiện bài viết cho mình. Tuy nhiên hãy nhớ là bạn phải thực hành và rèn luyện rất nhiều mới mong có kết quả tốt được.

Nội dung chính mà bài viết này sẽ đề cập đến là:

  1. Tả mà không kể là gì?
  2. Những ví dụ thực tế về tả mà không kể
  3. Cắt bớt đi những từ chỉ cảm giác cơ bản để tả mà không kể
  4. Tránh bớt giải thích cảm xúc để tả mà không kể
  5. Miêu tả ngôn ngữ cơ thể
  6. Sử dụng động từ mạnh mẽ để tả mà không kể
  7. Tập trung và việc miêu tả giác quan
  8. Thực hành để không “kể lể” mỗi ngày

Bắt đầu nhé!

Tả mà không kể là gì?

Miêu tả mà không kể trong một bài viết là nhấn mạnh vào việc sử dụng và hiển thị những hành động để truyền đạt cảm xúc mà bạn muốn độc giả cảm nhận, tạo ra một trải nghiệm tốt hơn cho độc giả thay vì kể lể, trình bày, liệt kê về những gì đã xảy ra.

Bằng việc miêu tả các hành động và mối quan hệ hay cảm xúc thay vì chỉ nói cho người đọc những gì đã xảy ra, các bài viết sẽ sâu sắc hơn và có ý nghĩa hơn. Điều này tạo ra một kết nối sâu sắc hơn nhiều và mang lại cho người đọc sự gần gũi với bạn (hoặc đối tượng trong bài viết).

Thoạt tiên, quy tắc này có thể nhầm lẫn với việc tả giống kiểu văn tả cảnh hay là mô tả một con vật nuôi nhà em trong các bài văn lớp tiểu học. Thực tế không phải vậy, miêu tả không đề cập tới cách thức mà là đề cập tới kinh nghiệm, trải nghiệm mà bạn đã trải qua trong bài viết. Điều đó sẽ làm độc giả cảm thấy sâu sắc và tác động mạnh mẽ hơn bởi câu chuyện. Nó tạo ra sự đồng cảm và thu hút người đọc. Và đó chính xác là những gì một cây viết cần.

Phần dẫn nhập của một bài viết áp dụng tốt lối tả mà không kể sẽ thu hút và giúp độc giả muốn tiếp tục đọc bài của bạn.

Nhưng giống như nhiều kỹ thuật khác, nói dễ hơn làm (hehe).

Những ví dụ thực tế về tả mà không kể

Tất nhiên những ví dụ này không phải là điển hình, nhưng ít nhất nó cho bạn hiểu tả và kể khác nhau như thế nào.

Ví dụ 1:

Kể: “Tôi nghe tiếng bước chân lộp cộp sau lưng mình và khiến tôi cảm thấy run sợ hơn.”

Tả: “Tiếng giày lộc cộc ngày càng dội mạnh về phía mình, tim muốn bắn ra khỏi lồng ngực.”

Vì sao nó tốt hơn? Trong ví dụ này, bạn muốn cảm nhận được những gì bạn cảm nhận: ngạc nhiên, cảm giác cấp bách, nỗi sợ hãi. Mô tả tiếng giày lộc cộc và tiếng trái tim đập không chỉ tạo ra hình ảnh mạnh mẽ hơn mà còn cho độc giả thấy rằng bạn đang ở trong tình huống cấp bách. Ở câu kể, việc giải thích bạn đang cảm thấy thế nào trong thời điểm đó khá yếu ớt.

Ví dụ 2:

Kể: “Cô ấy là bạn thân nhất của tôi. Tôi có thể chia sẻ với cô bất cứ điều gì.”

Tả: “Tôi gặp lại cô ấy ở quảng trường thành phố, ôm nhau lâu tới độ muốn bù đắp cho đủ những ngày xa cách đã qua. Nụ cười sáng bừng trên khuôn mặt 2 đứa và những câu chuyện kể cho nhau kéo dài mãi tới tận khuya vẫn chưa muốn dừng lại.”

Vì sao nó tốt hơn? Mặc dù trong câu kể nó ngắn gọn hơn, nhưng nó không tạo ra tác động gì về cảm xúc. Bất cứ ai cũng có thể nghĩ về chuyện một người bạn thân có thể chia sẻ với nhau mọi thứ. Nhưng ở đâu không phải chỉ là “bất cứ ai”, đây là bạn thân nhất. Miêu tả mối quan hệ rất quan trọng để tạo ra những kết nối sâu sắc hơn với người đọc.

Ví dụ 3:

Kể: “An luôn rất sợ bóng tối.”

Tả: “Khi mẹ tắt đèn và rời khỏi phòng, An bị căng thẳng. Cậu bé trùm chăn qua trán, nhắm mắt và thậm chí không dám thở mạnh.”

Vì sao nó tốt hơn? Thay vì chỉ nói An sợ tối, nó đặt An vào một tình huống cho thấy sự trải nghiệm của cậu bé về nỗi sợ hãi. Người đọc có thể suy nghĩ, tưởng tượng từ thông tin họ nhận được như trong cách “kể” nhưng theo cách hấp dẫn hơn hẳn.

Vậy làm thế nào để tả mà không kể? Đây là một số lời khuyên của mình:

#1. Cắt bớt đi những từ chỉ cảm giác cơ bản

Những cụm từ kiểu “Tôi đã nghe”, “Tôi cảm thấy”, “Tôi ngửi thấy” đều rất yếu ớt. Đó chính là những từ “kể” mà có thể sẽ khiến người đọc rời xa bạn và bạn rất nên TRÁNH chúng.

Vậy không dùng chúng thì dùng từ gì? Sử dụng các động từ mạnh mẽ và ngôn ngữ hình ảnh khác.

Ví dụ:

Kể: “Tôi đi bộ qua khu rừng. Giờ đã là mùa thu và tôi cảm nhận được những cơn gió lạnh”.

Tả: “`Những chiếc lá phong khô giòn dưới mặt đất, lang thang trong rừng một lúc tôi đã phải kéo lại cổ áo cho cao hơn”.

Bài tập:

Bước 1: Đọc bài viết của bạn và khoanh tròn mỗi từ có tính “kể” mà bạn tìm thấy. Bất cứ điều gì dùng để giải thích 1 trong 5 giác quan.

Bước 2: Viết ra chi tiết cụ thể các từ thay thế cho từ đó. Chẳng hạn nếu bạn nghe thấy ai đó ở tầng trên dẫm chân, bạn nghe nó thế nào? Sàn có thảm không? Hay ở đế giày có viên sỏi nào không?

Bước 1Bước 2
Khoanh tròn những từ có tính “kể” Viết ra những từ tương đương có thể
thay thế được nhưng mạnh mẽ hơn
Lúc tôi chạy tới cửa, tôi nghe thấy tiếng bước chân phía sau mình.
Tôi cảm thấy một luồng điện chạy qua người, rùng mình.
Nghe: bước chân, giày, lộc cộc
Cảm thấy: nổi da gà, muốn chạy, sởn tóc gáy, lành lạnh…
Linh Phan Writing Coach / Làm sao để viết tả mà không kể

#2. Tránh bớt giải thích cảm xúc thông thường

Chúng ta sẽ phải tập luyện dần nhưng nếu bạn ý thức được việc này thì chuyện tả thay vì kể cũng dễ dàng hơn nhiều.

Giờ hãy nghĩ về những từ mô tả cảm xúc thông thường. Mình có một vài từ phổ biến cho bạn đây:

  • Vui vẻ
  • Buồn
  • Tức giận
  • Thất vọng
  • Hứng thú
  • Yêu
  • Lo lắng
  • Vui
  • Ghê tởm

Hãy tiếp tục liệt kê nhé. Đây đều là những từ mô tả cảm giác, tuy nhiên nó có sức ảnh hưởng khá yếu ớt và không mấy hào hứng. Nếu bạn cần độc giả họ hiểu bạn đã vui mừng đau khổ hay lo lắng thế nào, đừng chỉ nói “Tôi rất vui mừng”. Hãy cho họ thấy giọt mồ hôi lăn trên trán bạn khi bạn chạm tới đích trên đường đua. Hãy cho họ thấy việc hai gò má nhô lên cao khi bạn cười một nụ cười mãn nguyện.

Bài tập:

Hãy đọc bài viết và khoanh tròn những từ cảm xúc quá phổ biến. Sau đó, hãy viết lại những từ đó bằng cách nói về phản ứng vật lý của những cảm giác này.

Bước 1Bước 2
Khoanh tròn những tính từ cảm xúcViết ra những phản ứng vật lý của những từ này
Lúc tôi chạy tới cửa, tôi nghe thấy tiếng bước chân phía sau mình.
Tôi cảm thấy một luồng điện chạy qua người. Nó rất đáng sợ.
Đáng sợ: chảy mồ hôi, tim đập
nhanh, mắt mở to, dạ dày nôn nao
Linh Phan Writing Coach / Làm sao để viết tả mà không kể

Một khi bạn có danh sách cho những từ này, hãy cố gắng áp dụng và thay đổi trong thực tế khi bạn viết. Bạn sẽ thấy sự khác biệt khi thay thế hết những từ có tính “kể” trong 2 bài tập nói trên. Nó được nâng lên thành một trải nghiệm cho người đọc, không đơn thuần chỉ là kể lại những gì đã xảy ra.

Trước: “Lúc tôi chạy tới cửa, tôi nghe thấy tiếng bước chân phía sau mình.
Tôi cảm thấy một luồng điện chạy qua người. Nó rất đáng sợ.”

Sau: “Lúc tôi chạy tới cửa, tiếng lộc cộc dội lại ngày một gần, tim tôi như muốn siết đến ngạt thở. Lông tơ hai cánh tay dựng đứng.”

Mô tả ngôn ngữ cơ thể

Một trong những cách tốt nhất để không bị sa đà vào kể lể khi viết là bạn sử dụng ngôn ngữ miêu tả mạnh mẽ hơn khi nói tới ngôn ngữ cơ thể.

Hành động của một người nên tạo ra sự tò mò, kích thích, tưởng tượng và khơi gợi cảm xúc để người đọc cảm nhận được.

Có phải chúng ta hoàn toàn có thể đoán được cảm giác của một người khi chú ý vào ngôn ngữ cơ thể của họ phải không?

Miêu tả mà không kể chính là điều đó. Bạn cho người đọc thấy những gì đang xảy ra và để họ tự kết luận về những gì bạn mô tả.

Khi viết chúng ta thường cố gắng giải thích để làm cho tình tiết rõ ràng trong khi thực ra cảm xúc chỉ nên là phỏng đoán và để họ tự rút ra kết luận theo cách riêng của họ.

Viết “huỵch toẹt” hết ra thì không còn sự hấp dẫn nữa, mà chỉ gây nhàm chán và đều đều thôi.

Sử dụng động từ mạnh mẽ

Động từ mạnh mẽ trong các tình huống cụ thể còn tạo ra chiều sâu của bài viết hoặc câu chuyện. Nó không dễ nhưng sau đây là hướng dẫn giúp bạn dễ dàng hơn với việc này.

Bài tập:

Hãy suy nghĩ về một tình huống bạn muốn giải thích về một cuốn sách hay bài viết. Hãy tưởng tượng bạn muốn truyền đạt cảm xúc gì qua đó. Hãy liệt kê tất cả những cảm xúc đó ra.

Bước 1Bước 2
Viết ra những gì bạn muốn độc giả biết:Viết 1 danh sách những gì bạn muốn
độc giả trải nghiệm
Tôi muốn nằm mãi trên chiếc đệm này.Thoải mái, ấm êm, an toàn, thư giãn
Linh Phan Writing Coach / Làm sao để viết tả mà không kể

Rồi, giờ hãy lấy danh sách trên và viết ra theo những cách mà bạn có thể mang cảm xúc đó vào cuộc sống của độc giả. Nó sẽ được biểu hiện như thế nào?

Bước 3:
Lấy danh sách và viết ra những cảm xúc cảm giác mà bạn có thể mang tới cho độc giả:
Thoải mái: dễ chịu, tự nhiên, không gò bó
An toàn: mùi ga gối quen thuộc, yên ổn
Thư giãn: thả lỏng cơ thể, dễ dàng, hít thở

Hãy tiếp tục chọn những động từ mạnh mẽ hơn và các từ miêu tả cảm xúc sâu sắc hơn để đưa vào bài viết.

Kết quả: Tôi nằm xuống thả lỏng hoàn toàn cơ thể và hít một hơi thật sâu mùi ga gối quen thuộc. Đó là cái mùi của sự dễ chịu, tự nhiên và lúc nào cũng mang tới cảm giác yên ổn. Cái mùi mà đã chìm đắm vào rồi thì không nỡ rời xa.

Bạn thấy sao? Câu này có làm bạn cảm thấy thoải mái, thư giãn và mang tới cảm giác “tôi thích được ở đó” không?

Nếu có, nó đã đạt được mục đích rồi.

Đó chính là lấy một ý tưởng cụ thể hoặc sự rung cảm, cảm giác rồi sử dụng những từ vựng, ngôn ngữ của bạn để biến nó thành một cái gì đó cụ thể mà chẳng cần kể.

Hãy thực hành nhiều lên và nó sẽ sớm trở thành thói quen, sự điêu luyện của bạn.

Tuy nhiên, hãy nhớ là đừng lạm dụng chúng. Nếu bạn cố gắng đưa qua nhiều chi tiết vào, nó có thể phản tác dụng vì làm phân tác và khiến người đọc không muốn đọc thêm thứ văn chương dày đặc của bạn.

Ví dụ:

Quá nhiều chi tiết: “Bước tượng thô ráp với mặt trước đóng một lớp bụi dầy khi tôi vừa quệt ngón tay vừa quan sát những đường cong lởm chởm của nó.

Vừa phải: “Bức tượng cũ hơn khi nhìn gần. Một lớp bụi dầy phủ lên những đường cong lởm chởm.

Hãy cố gắng tạo sự cân bằng phù hợp bằng cách xen kẽ các câu và ý tưởng đơn giản lẫn phức tạp. Người đọc sẽ không bị quá tải.

Tập trung và việc mô tả giác quan

Dù mình có khuyên các bạn cắt bớt những từ cảm xúc ở phía trên nhưng không phải là bỏ hết, bởi vì chắc chắn chúng ta sẽ phải miêu tả và nhắc tới các cảm nhận, cảm giác trong bài viết.

Miêu tả thì cho độc giả hiểu nhân vật trong câu chuyện đang trải qua điều gì mà không cần kể. Nó có nghĩa là bạn sẽ phải sử dụng các giác quan để có thể khiến người đọc hình dung ra được.

Thay vì nói “Cô ấy ghét ở đó” thì bạn phải sử dụng giác quan của mình để giúp độc giả hiểu cảm xúc.

Ví dụ, viết kiểu miêu tả thì sẽ như thế này “Mùi khói thuốc nồng nặc sộc thẳng lên hai vùng xoang đang khó chịu mỗi khi thay đổi thời tiết của cô. Cô chỉ muốn thoát khỏi đó càng nhanh càng tốt.”

Hoặc các bạn có thể tham khảo 2 ví dụ mình viết ở dạng miêu tả có sử dụng các giác quan:

“Tôi đi lên và đi xuống những ruộng bậc thang dốc với đôi quang gánh. Mẹ tôi khẽ hát nhè nhẹ cho tới khi nhìn thấy cha tôi và những người nông dân khác đang cười nói rỉ rả với tấm lưng đẫm mồ hôi và đôi vai đau nhức vì quật lúa. Những hạt thóc vàng ươm bật vào chiếc thành gỗ nơi mọi người đập lúa. Tiếng đập đều đều nhau và không khí lao động khẩn trương mà hạnh phúc quyện vào trong ráng chiều hè đỏ lựng phía xa.”

“Nhắm mắt lại và nhấm một chút sốt, nó có mùi giống như sự hòa quyện của hoa violet và một loại quả mọng xứ lạnh nào đó, xen lẫn chút vỏ cam quýt cay nồng. Miệng tôi đang cảm nhận rất rõ thứ gì đó vừa mềm [xúc giác] và nhỏ, bằng kích thước một quả nho như lại rám bề mặt ngoài [thị giác]. Bạn có thích nó không? Chính xác thì, tôi nghĩ tôi đang nếm thử hương vị của mùa xuân [khứu giác, vị giác]. Mùa xuân trên đồng quê nước Pháp.”

Khi nào thì “kể” có thể chấp nhận được?

Tất nhiên đôi khi chúng ta không có lựa chọn nào khác ngoài việc phải kể lể một chút trong bài viết. Nó giống như một cách để tường thuật nhanh và nó cũng cần thiết, đặc biệt khi chúng ta muốn nhanh chóng giải thích về một vấn đề gì đó mà không cần quá phô trương hay đòi hỏi sự tưởng tượng của người đọc.

Điều quan trọng có lẽ là sự cân bằng, miễn là bạn không có quá nhiều những câu kể.

Thực hành để không “kể lể” mỗi ngày

Để nắm được những kỹ thuật này, bạn sẽ phải thực hành và mất thời gian mới có thể làm đúng. Không có quy tắc nào mà lại dễ dàng và nhanh chóng để quen và thành thục. Nếu bạn thấy bạn đang kể quá nhiều và không có nhiều mô tả nhưng bài viết vẫn trôi chảy và thu hút, không nhất thiết phải thay đổi nó.

Trong nghệ thuật như viết lách này, các quy tắc mang tính đề xuất chứ không phải là bắt buộc, cứng nhắc. Bạn vẫn có thể và nên kể, điều đó không sao cả.

Dù là có khuynh hướng kể hay miêu tả, quan trọng vẫn là bạn phải thực hành để viết tốt hơn và từ đó tìm ra phong cách của mình.

Với việc tập luyện viết thường xuyên và áp dụng các cách mình gợi ý, bạn sẽ dần dần biết miêu tả thay vì kể và mang tới cho người đọc những trải nghiệm đọc tốt nhất.

Hãy tìm đọc các cây viết nổi tiếng mà bạn yêu thích và học tập thêm từ họ.

Muốn viết tốt hơn và cải thiện kỹ thuật viết? Bạn có thể tìm hiểu khóa coaching 1:1 của mình hoặc các khóa học online trên courses.linhphan.co

This entry was posted in: Better Writing

by

Linh Phan hiện đang sống và làm việc tại Nauy cùng chồng và 2 con trai. Linh có gần 15 năm học và làm việc trong lĩnh vực Truyền thông Tiếp thị. Sau khi sinh con trai đầu lòng, Linh quyết định theo đuổi khóa học Tâm lý học trẻ em trong 2 năm và hoàn thành chứng chỉ Parent Coach cuối năm 2019. Bên cạnh hoạt động chuyên môn liên quan tới Tư vấn Phụ huynh, Linh vẫn tiếp tục viết lách và chia sẻ các kinh nghiệm liên quan tới tâm lý học trẻ em, làm cha mẹ, viết lách và truyền thông tiếp thị.

Leave a Reply