Parenting
Leave a Comment

Nhút nhát là gì? Làm gì để giúp những em bé nhút nhát?

Sự nhút nhát là một cảm xúc phổ biến nhưng lại ít được thấu hiểu. Mọi người đều cảm giác bối rối hay lúng túng trong những tình huống xã hội mới mẻ. Tuy nhiên, đôi khi sự nhút nhát có thể cản trở sự phát triển tối ưu phương diện xã hội và hạn chế việc học tập của trẻ.

Bài viết này (1) mô tả các loại và biểu hiện của sự nhút nhát, (2) đánh giá nghiên cứu về những ảnh hưởng của di truyền, tính khí và môi trường lên sự nhút nhát, (3) phân biệt sự nhút nhát bình thường và nhút nhát có vấn đề, và (4) đề xuất cách để giúp đỡ những đứa trẻ nhút nhát.

Nhút nhát là gì?

Cảm xúc cơ bản của sự nhút nhát thì rất phổ quát, và có thể đã phát triển như một cơ chế thích nghi được sử dụng để giúp những cá nhân đối phó với kích thích xã hội mới lạ. Sự nhút nhát được cảm nhận như một hỗn hợp cảm xúc, trong đó có nỗi sợ lẫn sự hứng thú, sự căng thẳng lẫn hài lòng. Tình trạng tăng nhịp tim và tăng huyết áp có thể xảy ra.

Một người quan sát có thể nhận ra sự nhút nhát bằng một ánh nhìn né tránh, mắt nhìn xuống dưới, sự kiệm lời, và vẻ khép nép. Lời nói của một người nhút nhát thường nhẹ nhàng, hơi run, hay ngại ngần. Trẻ nhỏ có thể mút ngón tay cái, một số thì hành động ngại ngùng, thay phiên nhau cười rồi kéo nhau đi.

Sự nhút nhát có thể phân biệt với hai kiểu hành vi liên quan, đó là sự cảnh giác và sự xa cách với xã hội. Sự cảnh giác của em bé sơ sinh với người lạ nếu có thêm cách tiếp cận mơ hồ/sự tránh né mới được xem là nhút nhát. Một vài đứa trẻ lớn hơn có thể thích chơi một mình và có ít nhu cầu giao tiếp xã hội, nhưng lại không trải qua sự căng thẳng như một đứa trẻ nhút nhát thật sự.

Trẻ em có thể dễ bị nhút nhát ở những cột mốc phát triển cụ thể. Sự nhút nhát đầy sợ hãi trong phản ứng với người lạ xuất hiện trong giai đoạn sơ sinh.

Những tiến bộ trong việc tự nhận thức bản thân mang lại nhiều sự nhạy cảm xã hội hơn vào năm thứ 2 của cuộc đời. Sự nhút nhát tự ý thức – tình trạng bối rối – xuất hiện lúc 4 hoặc 5 tuổi. Những năm đầu của thời niên thiếu là thời điểm đỉnh cao của ý thức tự giác.

Những tình huống nào khiến trẻ cảm thấy mắc cỡ?

Những cuộc gặp gỡ xã hội mới là nguyên nhân thường xuyên nhất dẫn đến sự nhút nhát, đặc biệt nếu người nhút nhát cảm thấy mình là tâm điểm của sự chú ý. Một “dịch bệnh nhút nhát” đã được quy là do môi trường xã hội thay đổi nhanh chóng và do những áp lực cạnh tranh của trường học cũng như công việc mà trẻ em lẫn người lớn thập niên 1980 phải đối phó. Những người lớn liên tục kêu gọi sự chú ý đối với suy nghĩ của người khác về con mình, hoặc người lớn cho đứa trẻ ít sự tự chủ, có thể thúc đẩy cảm giác ngại ngùng của chúng.

Tại sao một số đứa trẻ lại ngại ngùng hơn những đứa trẻ khác?

Một số đứa trẻ nhút nhát bẩm sinh: chúng có khả năng phản ứng với những tình huống xã hội mới bằng hành động nhút nhát hơn nhiều đứa trẻ khác. Tuy nhiên, những đứa trẻ này có thể chỉ thể hiện sự nhút nhát ở một số kiểu tình huống xã hội nhất định. Các nhà nghiên cứu cho rằng cả yếu tố bẩm sinh và nuôi dưỡng đều dẫn đến sự khác biệt ở những cá nhân này.

Ở một số khía cạnh thì sự nhút nhát có thể học được. Nền tảng văn hóa của trẻ em cũng như môi trường gia đình là thứ cung cấp trẻ những tấm gương về hành vi xã hội. Trẻ em Trung Quốc khi đi nhà trẻ được cho là có vẻ kín đáo hơn với những đứa trẻ da trắng, và trẻ em Thụy Điển được báo cáo là có nhiều sự khó chịu trong giao tiếp hơn là trẻ em Mỹ. Một số phụ huynh, bằng cách áp đặt cho con mình là nhút nhát, dường như để thỏa mãn khả năng tiên liệu của mình. Người lớn hay dỗ dành những đứa trẻ nhút nhát tham gia tương tác xã hội nhiều hơn, từ đó càng củng cố hành vi nhút nhát của chúng.

Ngày càng có nhiều bằng chứng chỉ ra rằng nền tảng của tính khí và sự di truyền có liên quan đến sự thay đổi tính nhút nhát bẩm sinh. Trên thực tế, sự di truyền có thể đóng một vai trò lớn đối với sự nhút nhát hơn bất kỳ nét tính cách nào.

Những nghiên cứu về con nuôi có thể dự đoán được sự nhút nhát ở những đứa con nuôi đến từ khả năng giao tiếp xã hội của mẹ đẻ của chúng. Những đứa trẻ bị ức chế cao độ sẽ thể hiện sự khác biệt về mặt sinh lý so với trẻ em không bị ức chế, trong đó bao gồm nhịp tim cao hơn. Từ 2-5 tuổi, những đứa trẻ bị ức chế nhiều nhất tiếp tục thể hiện hành vi rụt rè trước bạn bè và người lớn. Sự thụ động lặp lại hay sự ức chế có vẻ là hai điểm rất nhất quán trong những bài nghiên cứu dài hạn về phát triển tính cách. Mặc cho những bằng chứng này, hầu hết các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng sự ảnh hưởng của gen di truyền có thể chỉ chiếm một tỉ lệ nhỏ trong sự nhút nhát tự gán. Ngay cả những khuynh hướng di truyền cũng có thể thay đổi.

Những đứa trẻ được nhận nuôi tiếp nhận một số phong cách giao tiếp từ cha mẹ, và những đứa trẻ toddler (1-3 tuổi) đôi khi trở nên thoải mái khi giao tiếp nhờ vào nỗ lực của cha mẹ chúng. 

Khi nào sự nhút nhát được xem là có vấn đề?

Sự nhút nhát có thể là một phản ứng tự nhiên để ứng phó với những trải nghiệm xã hội có xu hướng gây choáng ngợp. Bằng cách trở nên rụt rè, trẻ em có thể tạm thời rút lui và có được cảm giác kiểm soát. Nhìn chung, khi trẻ em có trải nghiệm với người không thân quen thì sự nhút nhát sẽ suy giảm.

Trong trường hợp không có các khó khăn khác, trẻ em nhút nhát được cho rằng là sẽ không có nguy cơ cao mắc những vấn đề về tâm thần hoặc hành vi. Trái lại, những đứa trẻ bộc lộ sự rụt rè thái quá, không thống nhất lại có nguy cơ cao hơn. Những đứa trẻ này có thể thiếu hụt kỹ năng xã hội và có sự nhìn nhận về bản thân kém. Trẻ em nhút nhát đã được phát hiện là có năng lực kém trong việc bắt chuyện để chơi với bạn bè đồng trang lứa.

Những đứa trẻ ở tuổi đến trường tự đánh giá bản thân là nhút nhát có xu hướng ít yêu thích chính mình và tự xem mình là kém thân thiện, thụ động hơn những bạn không nhút nhát. Những yếu tố này ảnh hưởng tiêu cực lên quan niệm của người khác.

Zimbardo báo cáo rằng những người thường xuyên bị phán xét bởi bạn bè sẽ ít thân thiện và đáng yêu hơn những đứa trẻ không nhút nhát. Vì tất cả những lý do này, trẻ em nhút nhát có thể bị bạn bè mình phớt lờ, và có ít cơ hội để phát triển kỹ năng xã hội. Những đứa trẻ tiếp tục nhút nhát quá mức khi bước vào tuổi thiếu niên và trưởng thành tự mô tả mình là cô đơn hơn, ít có bạn bè thân thiết hay các mối quan hệ với người khác giới hơn bạn bè của chúng.

Những cách để giúp đỡ một đứa trẻ nhút nhát

  • Hiểu và Chấp nhận đứa trẻ toàn vẹn. Nhạy cảm với sở thích và cảm xúc của trẻ sẽ cho phép bạn xây dựng nên mối quan hệ với con và thể hiện rằng bạn tôn trọng đứa trẻ ấy. Điều này có thể khiến con tự tin hơn và ít bị ức chế hơn.
  • Bồi đắp lòng tự trọng. Những đứa trẻ nhút nhát có thể có một hình ảnh tiêu cực về bản thân, và cảm thấy rằng chúng không được chấp nhận. Hãy củng cố những đứa trẻ rụt rè bằng cách làm mẫu các kỹ năng và khuyến khích sự tự chủ của chúng. Hãy khen ngợi chúng thường xuyên. “Những đứa trẻ cảm thấy tốt về chính mình không có xu hướng nhút nhát.”
  • Phát triển Kỹ năng Xã hội. Hãy củng cố hành vi xã hội cho những đứa trẻ nhút nhát, cho dù đó chỉ là một trò chơi nối tiếp. Một nhà tâm lý học khuyến khích dạy trẻ những “từ ngữ về kỹ năng xã hội” (“Tớ có thể chơi cùng không?”) và các phương thức nhập vai trong xã hội. Đồng thời, những cơ hội chơi với trẻ nhỏ trong các tình huống một -một cũng cho phép những đứa trẻ nhút nhát trở nên quả quyết hơn. Những trò chơi cùng bạn mới cho phép trẻ rụt rè có một khởi đầu tươi mới và đạt được vị trí cao hơn trong mối quan hệ bạn bè.
  • Cho phép đứa trẻ nhút nhát được chuẩn bị trước những tình huống mới lạ. Thúc ép một đứa trẻ tiến tới một tình huống mà nó cảm thấy đáng sợ thì không phải là giúp nó xây dựng kỹ năng xã hội. Hãy giúp đứa trẻ đó cảm thấy an toàn và cung cấp những nguyên liệu thú vị để lôi cuốn con vào các tương tác xã hội.

Hãy nhớ rằng sự rụt rè không hoàn toàn xấu. Không phải đứa trẻ nào cũng cần trở thành trung tâm của sự chú ý. Một số phẩm chất của sự nhút nhát như sự khiêm tốn và kín đáo, được xem là tích cực (Jones, Cheek, and Briggs, 1986).

Miễn là một đứa trẻ không có vẻ quá khó chịu hay bị người khác bỏ rơi, thì những biện pháp can thiệp quyết liệt là không cần thiết.

This entry was posted in: Parenting

by

Linh Phan hiện đang sống và làm việc tại Nauy cùng chồng và 2 con trai. Linh có gần 15 năm học và làm việc trong lĩnh vực Truyền thông Tiếp thị. Sau khi sinh con trai đầu lòng, Linh quyết định theo đuổi khóa học Tâm lý học trẻ em trong 2 năm và hoàn thành chứng chỉ Parent Coach cuối năm 2019. Bên cạnh hoạt động chuyên môn liên quan tới Tư vấn Phụ huynh, Linh vẫn tiếp tục viết lách và chia sẻ các kinh nghiệm liên quan tới tâm lý học trẻ em, làm cha mẹ, viết lách và truyền thông tiếp thị.

Leave a Reply