Happy Parenting
Leave a Comment

Làm thế nào để giúp con tự tin hơn: cách tiếp cận, không sợ sai & động lực nội tại

Hiểu đúng về một em bé “nhút nhát, thiếu tự tin” và trở thành tấm gương về “sự tự tin” cho con học tập.

Sự thiếu tự tin của một em bé có thể biểu hiện ở nhiều cách thức khác nhau. Không phải chỉ có những em bé ít nói, nhút nhát, sợ hãi và ngại thử thách/rủi ro mới là những em bé thiếu tự tin. Ở một thái cực khác, kể cả những em bé có hành vi thách thức, không nghe lời, không có sự chú ý và có xu hướng phá hoại các hoạt động khác… cũng có thể là những biểu hiện của sự thiếu tự tin.

Với trường hợp thứ nhất, cha mẹ có thể dễ dàng xác định những vấn đề tiềm ẩn, nhưng ở trường hợp thứ hai thì không. Những em bé quậy phá có thể bị cho là nghịch ngợm, liều lĩnh (dù hành vi của con có thể là một hành động dũng cảm) và những hành vi này che giấu sự thiếu hụt niềm tin tiềm ẩn bên trong con. Nói một cách khác, con bị thiếu hụt sự tự tôn và khả năng tạo dựng những giá trị về bản thân mình.

Làm sao để có thể tiếp cận và giúp đỡ con?

Những năm tháng đầu đời sẽ là nền tảng để sự tự tin được xây dựng và bồi đắp suốt phần đời còn lại. Và nền tảng đó sẽ vững chắc nếu đứa trẻ được nuôi dưỡng và có sự gắn bó an toàn với người chăm sóc. Khi có một nơi “an toàn” để tin tưởng và dựa vào, để tìm về thì con sẽ có xu hướng cảm thấy an toàn và tự tin hơn để khám phá thế giới xung quanh một cách độc lập hơn.

Nhưng không ai giúp con phát triển được sự tự tin – ngoài chính bản thân đứa trẻ. Tất cả những gì mà phụ huynh có thể làm là cung cấp một môi trường đủ để sự tự tin đó được nuôi dưỡng và phát triển.

Nếu một đứa trẻ không tin vào những tình huống xã hội mới, ép buộc sẽ khiến suy yếu sự tự tin của con. Nếu một đứa trẻ sợ một số hoạt động hoặc môi trường nhất định, cố tình ném hoặc đẩy con vào đó cuối cùng sẽ khiến con “chìm nghỉm” và làm tổn hại nặng nề tới sự tự tin của con – thay vì con có thể tự vùng vẫy và bơi vào bờ.

Vai trò chính của cha mẹ là cung cấp một môi trường mà trẻ cảm thấy an toàn – đó là điều quan trọng nhất – bên cạnh việc duy trì một mối quan hệ thúc đẩy sự tự tin bằng cách cho phép con gắn bó, ở gần bên theo nhu cầu của trẻ. Chỉ khi con học được về sự gắn bó, kết nối thì sau đó mới hiểu được thế nào là độc lập. Hãy cho phép bản thân được dẫn dắt bởi con.

Nếu chịu khó quan sát và lắng nghe con một cách thật sự chú tâm, bố mẹ sẽ thấy được “tốc độ” phát triển và tương thích của con. Có thể ban đầu sẽ chậm và bạn có thể tự hỏi mình liệu con có đang làm quá chậm và cần giúp đỡ không. Đơn giản như việc giao cho một em bé 2 tuổi tự đi giày. Có thể bố mẹ sẽ không kiên nhẫn chờ được tới khi con đi giày và cuối xuống giúp con. Điều này sẽ có thể khiến con bị thụt lùi và mất tự tin đi. Khi con đang cố gắng tự đi giày, hãy hiểu rằng đó là một dấu hiệu tốt cho thấy con đang cố gắng đáp ứng những nhu cầu mà trước đây mình chưa đáp ứng được để tiếp tục tiến lên.

Sai lầm không có gì xấu cả

Khi con sẵn sàng thử điều gì đó mới, hoặc có thể thử việc gì đó con chưa thành thạo, thì điều quan trọng nhất bố mẹ có thể làm để giúp con là: cho phép con được phép sai lầm.

Thật dễ dàng và vì nhiều lý do mà phụ huynh thường can thiệp giúp đỡ để làm thay cho trẻ hoặc hoàn thành việc trẻ đang gặp khó khăn thay vì chờ đợi và kiên nhẫn. Cả 2 cách đều khiến lòng tự tin của trẻ bị suy yếu.

Vai trò của cha mẹ ở đây nên là đồng cảm, ngồi bên con khi con thất vọng và động viên để con cảm thấy tự tin hơn. Nếu con đang vật lộn với một trò chơi ghép hình, thì cách tốt nhất để nuôi dưỡng sự tin tin của con là kiềm chế sự thất vọng của con khi nói “Mẹ biết trò chơi này không dễ, nhưng nếu con cố gắng, con sẽ làm được”. Điều quan trọng đó là cho trẻ được sai lầm, hiểu rằng sai lầm và thất bại là không thể tránh khỏi và là một bài học lớn để trẻ có sự thôi thúc làm chủ. Khi con có động lực từ chính bên trong con mà không cần sự cổ súy hay động viên từ bố mẹ nữa, đó là lúc sự tự tin của con bắt đầu được xây dựng.

Động lực nội tại

Vậy bố mẹ nên làm gì khi con đã đạt được điều gì đó mà trước đây con gặp khó khăn? Một lời khen ngợi hay một chiếc sticker “Con làm tốt lắm” là một gợi ý không tồi. Nhưng nếu lạm dụng, rất có thể những lời khen hay phần thưởng sẽ tạo ra tác dụng ngược.

Khi đứa trẻ thực sự có động lực để làm gì đó – thì động lực đó nên được thúc đẩy từ bên trong, từ ý muốn của con chứ không phải là những yếu tố bên ngoài.

Các nhà tâm lý học đã có những nghiên cứu chỉ ra nếu được khen thưởng quá nhiều và lạm dụng lời khen khi trẻ hoàn thành, con sẽ ít có khả năng tiếp tục hoàn thành nó trong tương lai. Khen ngợi và phần thưởng hoặc gắn nhãn “giỏi quá” thúc đẩy động lực bên ngoài –  bởi khuyến khích trẻ làm gì đó để nhận được phần thưởng, trẻ cảm thấy tốt vì được thưởng chứ không phải vì bản thân trẻ.

Nếu muốn khuyến khích sự tự tin, phần thưởng và sự ghi nhận nên tập trung vào nội tại, con người bên trong của trẻ. Tạo cho trẻ cảm giác làm chủ, tự hào, ý thức về giá trị bản thân. Thay vì “Con trai ngoan lắm” hay “Con giỏi quá”, tốt hơn nên nói “Con đã làm được rồi, con thấy sao?” hoặc “Con có thấy tự hào về bản thân mình không?”.

Đừng quá tập trung vào kết quả

Có em bé có thể học cách cài cúc chỉ sau 1-2 lần tập luyện, nhưng có những em bé cần nhiều thời gian hơn thế và điều đó là hoàn toàn bình thường. Cả 2 đều đã hoàn thành nhiệm vụ của mình và đều xứng đáng được công nhận.

Tuy nhiên, đừng khen ngợi một đứa trẻ 3 tuổi vì con biết tự ăn, vì con đã ăn rau, vì con đã đánh răng… bởi vì khen ngợi những gì trẻ dễ dàng làm và phải làm vì bản thân con cũng có thể làm suy yếu tự tin của con.

Bạn có thể nói “Mẹ thấy con đang học cài cúc, có vẻ không dễ đúng không. Con cứ tập luyện thêm, chắc chắn mình sẽ cài được sớm thôi”.

Là cha mẹ, chúng ta cũng là hình mẫu cho con cái mình. Những đứa trẻ sẽ nhìn cách bố mẹ cư xử và phản ứng trong những tình huống cụ thể. Điều này cũng rất quan trọng để giúp trẻ tự tin hơn. Khi bạn làm gì đó thất bại, đừng nói “Mẹ kém cỏi quá” mà nên nói “Mẹ đã cố hết sức rồi, chắc mẹ sẽ thử lại nó vào ngày mai”. Trẻ cần nhìn cách bạn cố gắng thử, thất bại như khi thấy bạn thành công vậy. Con cần biết rằng bố mẹ mắc sai lầm, giống như con, và con cần thấy cách bạn đối xử với bản thân trong tình huống đó.

Nói cách khác thì bản thân bạn cũng cần phải tự cải thiện sự tự tin của mình trước, sau đó mới giúp con cải thiện sự tự tin của con. 

This entry was posted in: Happy Parenting

by

Linh Phan hiện đang sống và làm việc tại Nauy cùng chồng và 2 con trai. Linh có gần 15 năm học và làm việc trong lĩnh vực Truyền thông Tiếp thị. Sau khi sinh con trai đầu lòng, Linh quyết định theo đuổi khóa học Tâm lý học trẻ em trong 2 năm và hoàn thành chứng chỉ Parent Coach cuối năm 2019. Bên cạnh hoạt động chuyên môn liên quan tới Tư vấn Phụ huynh, Linh vẫn tiếp tục viết lách và chia sẻ các kinh nghiệm liên quan tới tâm lý học trẻ em, làm cha mẹ, viết lách và truyền thông tiếp thị.

Leave a Reply