Parenting

Làm sao để nuôi dưỡng những đứa trẻ biết tôn trọng?

Sự tôn trọng có dạy được không?


Bạn nghĩ gì khi bàn về tôn trọng? Mình nghe rất nhiều bố mẹ và cả những người làm việc trong lĩnh vực giáo dục, nói rằng trẻ phải được dạy và được học về cách tôn trọng.


Hồi mới sang Nauy mình đã từng nhiều lần ngạc nhiên bởi sự khác biệt trong văn hóa ứng xử. Chẳng hạn như người lớn và trẻ nhỏ khi gặp nhau, sẽ luôn là người lớn đưa ra lời chào trước, không phải là trẻ nhỏ. Họ lý giải điều này là vì: người lớn là người có nhận thức tốt hơn và cũng cần làm gương trong việc tôn trọng một đứa trẻ.


Mình nghĩ rằng, có lẽ sự tôn trọng không hẳn là được DẠY VÀ HỌC. Bởi vì sự tôn trọng là thứ mà chúng ta – trong vai trò làm cha mẹ, người chăm sóc – phải mất nhiều thời gian để tìm kiếm, tích góp theo năm tháng. Không phải thứ tự nhiên mà có. Không có đứa trẻ nào tự nhiên sinh ra đã biết tôn trọng cha mẹ chúng.


Sự tôn trọng phát triển tự nhiên khi trẻ được truyền cảm hứng từ người lớn. Giống như khi chúng ta tôn trọng cuộc sống của người khác, những người truyền cảm hứng, kết nối, không ngừng chia sẻ, hành động với sự tự tế, khiếm tốn hay hài hước. Đó là khi chúng ta hành động với sự đồng cảm và lòng trắc ẩn.


Tôn trọng không bao giờ có thể đạt được thông qua sự xấu hổ, trừng phạt, loại trừ hoặc cảm giác tội lỗi. Điều duy nhất có ở đây là sự mất kết nối và sợ hãi.
Nếu bạn muốn con tôn trọng bạn hơn, giải pháp thực ra không có gì cao siêu: bạn phải bắt đầu bằng cách tôn trọng chúng trước.

Tôn trọng thật sự không phải là một thứ mà cha mẹ có thể ép buộc con cái mình hành động, giống như yêu cầu con đi dọn dẹp đồ chơi hay làm bài tập về nhà. Chúng ta có thể yêu cầu con cư xử tôn trọng và có trách nhiệm nhưng để mang tới một sự thay đổi lâu dài, chúng ta cần làm gương và giúp thay đổi thái độ của trẻ với người khác. Và điều này sẽ đòi hỏi những hành động khác nhau ở mỗi lứa tuổi, mình xin được gợi ý như sau.

ĐỐI VỚI TRẺ TODDLER

Trẻ sơ sinh tìm hiểu về thế giới thông qua cha mẹ và người chăm sóc – những người giáo viên đầu tiên. Mối quan hệ này với thế giới phát triển khi cha mẹ đáp ứng nhu cầu về cảm xúc và thể chất của con mình. Ở giai đoạn này, trẻ có 2 câu hỏi lớn cần lời đáp: 1 là Con có thể tin bố mẹ không và 2 là Ai là người có trách nhiệm. 

Tạo ra thói quen ăn uống, ngủ nghỉ điều độ phù hợp, nhẹ nhàng, không áp đặt, không cứng nhắc mang lại cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ một sự đảm bảo là bố mẹ đang đáp ứng nhu cầu của chúng và có thể tin cậy được. Đó chính là bước đầu để con biết tôn trọng. 

Tiếp theo, con cần hiểu rằng chúng ta phải là người chịu trách nhiệm. Thời gian ngủ trong giai đoạn toddler là một thử nghiệm quan trọng. Bố mẹ mang tới những điều kiện tốt nhất cho con không có nghĩa là không có những giới hạn hay kỳ vọng. Trẻ ở độ tuổi này nhanh chóng biết nói KHÔNG. 

Thông qua tất cả những tương tác với con cái – như là dạy con có thể chơi ở đâu, có thể chơi những gì – mục tiêu để trẻ hiểu rằng con luôn quan trọng với cha mẹ. Việc rèn luyện này tất nhiên cần sự kiên nhẫn và thời gian. Nhưng sự tôn trọng những tài sản của cha mẹ là nền tảng để tôn trọng tài sản của người khác. Sớm muộn thì trẻ cũng nhận ra rằng có một số thứ thuộc về anh chị em, bạn bè hoặc chủ cửa hàng. 

ĐỐI VỚI TRẺ MẪU GIÁO 

Đây là nhóm tuổi đang khám phá thế giới. Con sẽ tự hỏi: bố mẹ có đang nhìn mình không, mình thuộc về ai? Trẻ cần 2 sự đảm bảo khác biệt: sự an toàn khi biết rằng bố mẹ đang dõi theo mình và sự hiểu biết rằng con là một phần quan trọng trong gia đình. 

Năm lên 4, con trai mình từng tự phóng xe một mình lao sang đường. Mình đã điên cuồng lo lắng và giận dữ. Khi đuổi kịp theo con, mình đã khóc. Và con quay lại, cũng nói với mình “Con cũng sợ lắm mẹ ạ. Con biết mẹ sẽ đuổi kịp con”. 

Khi biết rằng bố mẹ đang dõi theo mình, niềm tin của đứa trẻ tăng lên. Con biết mình có giá trị và được bảo vệ, vì vậy con không dành nhiều năng lược cảm xúc để chỉ đáp ứng những nhu cầu cơ bản. Nó giúp con có thể phản hồi và thể hiện sự quan tâm tới người khác, đó là bản chất của sự tôn trọng. 

Những điều mà bố mẹ có thể làm để con biết tôn trọng đó là:

  • Tìm ra những cách đơn giản để trẻ không ích kỷ bằng cách rèn luyện lòng trắc ẩn và sự quan tâm, chẳng hạn như thả xu vào hộp từ thiện, cho người nghèo khổ hoặc nói với con về những người rơi vào tình trạng nguy cấp khi thấy một chiếc xe cấp cứu chạy qua. Điều này tạo ra những suy nghĩ vượt ra ngoài nhu cầu của con, giúp con phát triển sự yêu thường và giữ sự tôn trọng với người khác.
  • Nói lời cảm ơn con và nhắc nhở con làm điều tương tự. 
  • Yêu cầu con nhường chỗ hoặc mở cửa cho người già.
  • Thiết lập ranh giới, chẳng hạn như không cắt ngang khi người lớn đang nói chuyện, trừ phi được làm vậy. 

ĐỐI VỚI TRẺ VỊ THÀNH NIÊN

Trẻ vị thành niên đang vượt khỏi ranh giới thời thơ ấu và tương tác với nhiều người hơn bên ngoài xã hội thay vì chỉ có những thành viên trong gia đình. Mối quan hệ của bạn vẫn đóng vai trò quan trọng sống còn đối với con, mặc dù nó đang thay đổi. Một đứa trẻ 10 tuổi không hỏi trực tiếp: Bố/mẹ có thực sự yêu con không? Bố mẹ có thật như thế không? nhưng con sẽ hỏi thông qua hành động của mình.

Thiếu niên cần biết bố mẹ thực sự nghe mình qua ánh mắt và bằng cách trả lời những gì con nói, con hỏi thay vì qua quýt. Những gì con nói có thể không quan trọng với bạn nhưng lại rất quan trọng với con. Và nếu có một lý do chính đáng để nói không, bạn cũng cần phải nói ra cho con hiểu. Bạn và con không phải ngang hàng. Con cần bạn là cha mẹ ngay cả khi bạn thấy rằng con đã bắt đầu trưởng thành hơn.

Con cũng đang dõi theo bạn xem bạn có đang sống theo những gì bạn dạy con không, muốn biết bạn có thực sự như vậy không. Con sẽ kiểm tra bạn, tất nhiên con vẫn tuân theo những quy tắc bạn đã thiết lập và vẫn tôn trọng cách bạn sống. Nhưng sự xác thực sẽ hình thành sự tôn trọng.

Những điều mà bố mẹ có thể làm là:

  • Không cho phép con nói chuyện thiếu tôn trọng với bạn bè của mình, kể cả là hài hước.
  • Sử dụng giọng điệu tôn trọng với con cái và kỳ vọng điều tương tự từ con. Khi bạn thất bại, hãy yêu cầu con tha lỗi đồng thời cũng nhấp nhận lời xin lỗi của con.
  • Yêu cầu con làm các việc nhà như dọn phòng, rửa bát, giặt quần áo… không phải vì sự thoải mái của con mà là cho cả những người khác.
  • Yêu cầu con viết những lời cảm ơn, dù là đơn giản để gửi tới mọi người.
  • Giúp con thực hành việc giao tiếp bằng mắt khi nói chuyện.
  • Tìm cơ hội giúp đỡ hỗ trợ người khác, để con đặt mình vào vị trí của người khác và cho con hiểu rằng những người khác có thể không nghĩ hoặc hành động như con nhưng vẫn cần được tôn trọng.

ĐỐI VỚI THANH THIẾU NIÊN 

Thanh thiếu niên đang tìm hiểu cách con là ai và những gì đang xảy ra ở thế giới xung quanh, cha mẹ rất nên giúp con phát triển lòng tự trọng và cách đối xử tôn trọng với người khác. Có một quy tắc vàng ở giai đoạn này đó là: Thanh thiếu niên tôn trọng người khác vì đó là cách họ muốn được đối xử. 

Cùng với việc dạy về lòng tự trọng, bạn cũng cần giúp con đối mặt với sự không tán thành của người khác để làm điều đúng đẵn (đôi khi lý do chúng ta làm quan trọng hơn cách làm). 

Cách để phát triển lòng tự trọng là thông qua trách nhiệm. Hãy giao nhiều trách nhiệm hơn cho con và nhấn mạnh rằng lựa chọn của con sẽ quyết định con trở thành ai. Thông qua trách nhiệm, con biết rằng quyết định của mình có thể gây ra hậu quả và con sẽ được dành thời gian để thực hành về việc chịu trách nhiệm trong những thách thức hàng ngày. Tất nhiên chồng chất quá nhiều trách nhiệm sẽ khiến trẻ thất bại hoặc khiến con gặp nguy hiểm, vì vậy cha mẹ cần ý thức được về mức độ của các nhiệm vụ dựa trên tính cách và sự trưởng thành của từng đứa trẻ. 

Những điều mà bố mẹ có thể làm đó là:

  • Trò chuyện với con, giúp con tìm thấy sự cân bằng và tin tưởng khi trò chuyện. 
  • Yêu cầu con không tới nhà bạn bè mà không gọi điện hỏi trước => dạy con đặt nhu cầu của người khác lên trước mong muốn của bản thân. 
  • Yêu cầu con đề dọn dẹp phòng, bát đĩa…
  • Giúp con hiểu rằng lựa chọn quần áo đúng hoàn cảnh là thể hiện sự tôn trọng 
  • Yêu cầu con giữ cam kết hoặc lời hứa 

Mặc dù không có gì đảm bảo trong việc nuôi dạy con cái, bởi vì trẻ em cuối cùng cũng đưa ra lựa chọn của riêng mình – nhưng đừng bao giờ quên rằng con cái của bạn sẽ có lợi nhất khi có mỗi quan hệ bền chặt với bạn, bắt nguồn từ sự tôn trọng và kiến thức, sự yêu thương đủ của bạn để dạy con về tầm quan trọng của sự tôn trọng người khác. 

Mình vẫn phải nhấn mạnh thêm một lần nữa rằng, để được tôn trọng, trước tiên chúng ta phải tôn trọng. 

Advertisements