Better Writing, Freelancing
Leave a Comment

Tất tần tật về Ghostwriting (chắp bút cho người khác)

Bạn có thể đã nghe nói hoặc chưa biết gì về “ghostwriting” hay “ghostwriter”. Bạn cũng đã có vài chuẩn bị để trở thành một “cây viết ma” nhưng chưa thực sự sẵn sàng. Bài viết này sẽ là tất cả những gì bạn cần viết về công việc thú vị này.

Mục lục

  1. Ghostwriting là gì?
  2. Tại sao người khác lại muốn thuê bạn viết cho họ và bạn không được đứng tên tác giả?
  3. Bạn có thể sẽ không muốn trở thành cây viết “ma”
  4. Làm thế nào để trở thành ghostwriter?
  5. Bạn có nên thử không?

1. Ghostwriting là gì?

Lần đầu tiên nghe về khái niệm ghostwriting, mình nghĩ rằng đó là thể loại dành cho viết hồi ký của những người nổi tiếng.

Hóa ra chưa đủ. Ghostwriting có ở khắp mọi nơi, từ viết sách in cho tới sách của các tác giả trên Amazon’s Kindle cho tới các blogger nổi tiếng. Ở Việt Nam thì còn có thể là facebook post cho người nổi tiếng…

Vậy Ghostwriting là gì?

Khi bạn làm ghostwriting, người khác sẽ ghi tên họ vào tác phẩm của bạn. Bạn chắp bút cho họ, nhưng không ký tên hay đề tên mình ở bất kỳ đâu, thậm chí phải tuyệt mật việc này. Bởi vì người ủy thác và thuê bạn viết sẽ sở hữu bản quyền, họ có quyền sửa đổi hoặc xuất bản lại tác phẩm theo bất kỳ cách nào họ thấy phù hợp.

Vậy tại sao người ta cần thuê những cây viết ma? Có phải vì họ quá lười biếng để viết những thứ cho riêng mình?

Không hẳn. Mọi người thuê ghostwriter vì nhiều lý do khác nhau, phổ biến nhất đó là:

  • Công việc kinh doanh của họ đã phát triển tới mức không còn thời gian viết cho mọi kênh và tài liệu của riêng họ.
  • Họ có chuyên môn và nhiều câu chuyện thú vị để kể nhưng lại không thích viết hoặc không giỏi viết cho lắm.

Ghostwriting đã xuất hiện dưới hình thức này hoặc hình thức khác, trong nhiều thế kỷ.

Các công việc của ghostwriter có thể là:

  • Nhận một bản nháp thô và cần chỉnh sửa rất nhiều, biên tập rất nhiều, viết bổ sung, thay đổi cho tới khi hoàn chỉnh.
  • Nhận vài gạch đầu dòng từ một blogger và triển khai thành một bài viết hoàn chỉnh.
  • Nhận một chủ đề và viết cho phù hợp với giọng văn của khách hàng.
  • Đề xuất ý tưởng cho khách hàng, đợi khách hàng chấp nhận và viết bài.

Nhu cầu về ghostwriting ngày càng tăng cao. Thậm chí tới nay, trường đại học Bang California đã đề xuất dạy một chương trình chuyên nghiệp về Ghostwriting do Claudia Suzanne hướng dẫn.

Tại sao người khác lại muốn thuê bạn viết cho họ và bạn không được đứng tên tác giả?

Vì sao nhu cầu thuê và nhu cầu trở thành ghostwriter ngày càng lớn? Bởi vì nó có một số lợi ích chính:

Lợi ích số 1: Ghostwriter được trả thù lao rất tốt

Một lý do lớn mà nhiều cây viết tham gia ghostwriting là vì thù lao. Mức chi trả trung bình cho các bài viết hay sách dạng ghostwriting bao giờ cũng cao hơn thông thường.

Rõ ràng khi bạn đứng tên tác giả, bạn có thể sử dụng nó để thể hiện tài năng, xây dựng danh tiếng và thu hút các khách hàng hay độc giả mới. Vì vậy, nếu bạn viết cho người khác, bạn phải chấp nhận đánh mất những lợi thế này. Việc tăng phí là điều hoàn toàn hợp lý.

Cũng không có công thức chính xác nào về việc bạn nên tính thêm bao nhiêu khi làm ghostwriting so với viết thông thường. Cá nhân mình thường có xu hướng tính tăng 20-30% hoặc cao hơn tùy vào thể loại và lĩnh vực hoặc yêu cầu của khách hàng.

Một điểm quan trọng bạn cần nhớ là khi đã thiết lập mối quan hệ và chắp bút cho một ai đó, nó sẽ mang tới công việc thường xuyên và lâu dài cho bạn. Hầu hết mọi người muốn bài viết của họ nhất quán, vì vậy họ cũng có xu hướng muốn gắn bó với 1 chứ không phải là nhiều người viết khác nhau.

Lợi ích số 2: Ghostwriting giúp bạn có mối quan hệ chặt chẽ và tốt đẹp hơn với những tên tuổi lớn trong lĩnh vực của bạn

Là một ghostwriter, bạn sẽ phải làm việc chặt chẽ và liên tục với khách hàng. Bạn phải thường xuyên trao đổi, phỏng vấn, lấy thông tin từ họ. Bạn cũng sẽ tập trung viết cho một lĩnh vực chuyên môn cụ thể mà thôi (nếu bạn viết cho blog hoặc là cho một KOL trong một lĩnh vực nhất định).

Điều này có nghĩa là bạn cũng có cơ hội tuyệt vời để làm quen, thân thiết hơn với người có uy tín trong lĩnh vực của mình. Bạn sẽ học được một người có tên tuổi làm việc và suy nghĩ như thế nào, học được các câu chuyện hậu trường đằng sau nó. Họ cũng sẽ có thể chia sẻ công việc của bạn cho những người khác đang cần (một số khách hàng đã hỗ trợ mình theo cách đó) hoặc giúp đỡ, đưa ra lời khuyên cho bạn.

Bạn có thể sẽ không muốn trở thành cây viết “ma”

Có một mối quan tâm lớn của hầu hết những người mới bắt đầu hoặc đang cân nhắc công việc liên quan tới ghostwriting đó là: nó có vi phạm vấn đề đạo đức không? “Tại sao người ta lại được hưởng lợi từ công sức của tôi?”

Đây là mối quan tâm hoàn toàn chính đáng. Hãy xem một vài ý kiến sau đây để xem bạn có thực sự muốn trở thành ghostwriter không nhé.

Khi trở thành ghostwriter, bạn đã tiếp tay cho người khác đánh lừa độc giả của họ – đó là một hành động phi đạo đức.

Vậy ghostwriting có phi đạo đức?

Nhiều tác giả thuê ghostwriter sẽ nghĩ như vậy. Nhưng nhiều người lại không nghĩ thế. Hãy xem xét 2 ví dụ:

  • Một blogger tên tuổi thuê ghostwriter viết một cuốn ebook. Blogger nói chuyện và phác thảo chi tiết dàn ý rồi gửi cho ghostwriter. Sau khi sách hoàn thành, blogger đọc, chỉnh sửa và đặt mình làm tác giả.
  • Một blogger tên tuổi thuê ghostwriter viết một cuốn ebook. Họ cho cây viết tự đưa ra chủ đề, dàn ý và không cung cấp bất kỳ hỗ trợ nào cả. Khi thực hiện xong, blogger chỉ đọc mà không có thay đổi chỉnh sửa gì, rồi đặt mình làm tác giả.

Cá nhân mình nhìn nhận, với tư cách là một độc giả, mình thấy thoải mái hơn với ví dụ 1. Dù sao thì ý tưởng, những chất liệu đầu tiên quan trọng cũng là của blogger và ghostwriter giúp định hình chúng. Còn ở ví dụ 2, ở góc độ là độc giả, mình cảm thấy bị lừa dối. Mình mua cuốn sách này vì mình nghĩ nó được viết ra bởi một blogger có kinh nghiệm về Làm cha mẹ chứ không phải là từ một người nào đó khác mà mình không biết.

Nói chung khi bắt đầu với ghostwriting, mình nghĩ các bạn nên tìm hiểu thực sự nó là gì, chứ đừng vội đặt nặng vấn đề đạo đức.

“Cảm giác người khác được khen ngợi trong khi đó là công sức của mình thật sự khó chịu”.

Nghe có vẻ hơi ngớ ngẩn, nhưng thực sự là với nhiều người, công sức không được công nhận cũng mang tới nhiều đau đớn không thể chịu đựng nổi.

Mình thừa nhận, là một cây viết, thật khó chịu khi thấy người ta khen bài viết của tác giả nào đó, trong khi bài đó là do mình viết ra. Là bình thường thôi khi các cây viết muốn có được sự chú ý và sự công nhận. Chẳng vui vẻ gì khi nhìn ai đó đắm đuối trong vinh quang đáng ra nên là của bạn.

Nhưng hãy nghĩ theo hướng này: Tất cả những lời khen ngợi đó chính là động lực và dấu hiệu cho thấy bạn đã tạo ra một sản phẩm tuyệt vời. Bạn nên tự hào về điều đó và hãy tự tin rằng bạn sẽ còn được tiếp tục thuê viết.

Ghostwriting không giúp tôi xây dựng danh tiếng và nền tảng công việc

Một số người cho rằng để trở thành ghostwriter thì họ cần phải có khả năng từ ngữ ấn tượng, tạo ra được các tác phẩm đình đám trước. Ghostwriter về cơ bản sẽ lãng phí thời gian vì nếu bạn đã nổi rồi thì cần gì phải đi viết hộ cho người khác?

Họ cho rằng khi bạn đã từng có kinh nghiệm, từng có sản phẩm là bài viết hay sách được xuất bản, hay đã có một chiếc blog vài chục ngàn views một tuần, bạn chẳng cần phải tiếp thị thêm mà vẫn có độc giả và các khách hàng mới.

Nhưng hãy nghĩ về những điều này: Bạn muốn đạt được điều gì khi trở thành một cây viết? Việc xây dựng một hình ảnh cá nhân chuyên nghiệp và hữu hình quan trọng hơn với bạn? Nó có giúp bạn về lâu dài không? Nếu bạn chấp nhận làm mọi công việc viết để xây dựng sự nghiệp, trong đó có ghostwriting, thì chẳng có gì sai nếu bạn làm. Nó có thể là cách để bạn tạo ra thu nhập tốt hơn và một ngày bạn sẽ nghiêm túc suy nghĩ về nó nếu nó thực sự “hiệu quả” với bạn. Chẳng có gì xấu hổ khi công nhận việc bạn có thể có thu nhập tốt từ viết trong quá trình xây dựng sự nghiệp viết chuyên nghiệp của mình, ttrong đó có ghostwriting.

Ghostwriting tất nhiên cũng đòi hỏi rất nhiều sự tập trung và công sức. Nhưng nó cũng rất xứng đáng để thử và lựa chọn.

Làm thế nào để trở thành ghostwriter?

Nếu bạn đã cảm thấy yên tâm và muốn bắt tay với ghostwriting, bạn sẽ tự hỏi: Vậy làm thế nào để tôi trở thành một ghostwriter?

Câu trả lời đơn giản thôi ạ: Giống như với cách bạn trở thành một cây viết tự do, chuyên nghiệp.

Bạn cần chú ý một số điểm quan trọng:

#1. Xây dựng kỹ năng sáng tạo nội dung

Nếu muốn trở thành một cây viết ghostwriting, bạn phải học cách tạo ra được các nội dung chất lượng, gây nghiện với người đọc. Nếu không biết cách, hãy đọc, hãy học.

#2. Hiểu về SEO

Nếu bạn có thể tạo ra các nội dung tốt, lại có xếp hạng tốt trên Google, khách hàng sẽ trả tiền cho bạn. Hãy tìm hiểu tất cả những gì bạn cần biết về Tối ưu hóa công cụ tìm kiếm (SEO) và áp dụng những gì bạn học được vào nội dung.

#3. Xây dựng một hồ sơ cá nhân với các bản viết mẫu

Lý tưởng nhất bạn sẽ cần có các danh mục:

  • 01 danh mục cho thấy bạn biết cách tạo ra các nội dung hấp dẫn, thu hút nhiều độc giả (các bài viết nhiều lượt đọc, share/likes, các sách bạn đã từng xuất bản…)
  • 01 danh mục về chủ đề bạn chuyên viết (ví dụ như mình có website này để chuyên đăng các bài viết về parenting & writiting/freelancing)
  • 01 danh mục về các phản hồi hoặc ghi nhận, các sản phẩm bạn làm cho khách hàng

Tuy nhiên, ở mức độ mới bắt đầu, bạn chỉ cần tập trung vào danh mục đầu tiên. Nó có thể là một số bản viết mẫu chứng minh bạn biết viết và tạo ra nội dung phù hợp, hấp dẫn. Nếu không có sẵn blog, web thì hãy tạo tài khoản trên các nền tảng blog miễn phí. Chỉ cần 2-3 bài viết mẫu là đủ, bạn có thể bắt đầu ngay từ hôm nay.

#4. Tìm kiếm khách hàng thanh toán đầu tiên của bạn

Trong những ngày đầu tiên, việc tìm thấy khách hàng sẽ khó khăn. Kể cả khi bạn đã có nhiều kinh nghiệm, việc có được khách hàng mà không phải là truyền miệng hay qua giới thiệu thì cũng không dễ dàng.

Đây là những gì bạn có thể làm:

  • Tự giới thiệu về công việc và dịch vụ bạn cung cấp trên các nền tảng miễn phí (facebook cá nhân, group…). Tự quảng cáo càng nhiều càng tốt.
  • Bạn sẽ thấy không có gì là dễ dàng, nhưng cho tới khi bạn có một vài khách hàng đầu tiên, bạn sẽ thấy mọi thứ sớm “đâu vào đấy”. Yêu công việc, làm tốt công việc, khiến khách hàng hài lòng – sự giới thiệu và truyền miệng sẽ xảy ra.

Bạn có nên thử không?

Mặc dù công việc này đôi khi vẫn làm dấy lên các cuộc tranh luận: một số cho rằng độc giả xứng đáng được biết chính xác họ đang đọc bài viết từ ai, một số thì cho rằng việc xây dựng sự nghiệp và danh tiếng rất quan trọng và không nên để ai đứng tên thay mình. Nhưng với mình, ghostwriting là một cách tốt để kiếm tiền với tư cách là một cây viết – dù bạn là freelancer hay không.

Bạn làm ghostwriting cũng chẳng hề khiến danh tiếng hay sự nghiệp của bạn bị ảnh hưởng theo chiều hướng xấu. Bạn vẫn có thể vừa viết cho chính mình, vừa viết cho người khác. Với mình, ghostwriting chỉ đơn giản là một cách để bổ sung và hỗ trợ thêm cho niềm đam mê viết lách và thu nhập.

Đó chính là giá trị của ghostwriting.

Và chỉ có bạn mới tự quyết định được liệu nó có phù hợp với mình hay không.

Photo by Zane Lee on Unsplash

This entry was posted in: Better Writing, Freelancing

by

Linh Phan hiện đang sống và làm việc tại Nauy cùng chồng và 2 con trai. Linh có gần 15 năm học và làm việc trong lĩnh vực Truyền thông Tiếp thị. Sau khi sinh con trai đầu lòng, Linh quyết định theo đuổi khóa học Tâm lý học trẻ em trong 2 năm và hoàn thành chứng chỉ Parent Coach cuối năm 2019. Bên cạnh hoạt động chuyên môn liên quan tới Tư vấn Phụ huynh, Linh vẫn tiếp tục viết lách và chia sẻ các kinh nghiệm liên quan tới tâm lý học trẻ em, làm cha mẹ, viết lách và truyền thông tiếp thị.

Leave a Reply