Parenting

3 “cái bẫy” phổ biến khi làm cha mẹ

Làm cha mẹ. Một công việc quen thuộc hàng chục thế kỷ, nhưng cha mẹ chưa bao giờ phải ngừng học hỏi.

Mặc cho bao nhiêu kiến thức và kinh nghiệm được truyền dạy qua thế hệ, cuối cùng vẫn sẽ có những tình huống không thể tránh khỏi lặp đi lặp lại mà chúng ta gọi là “cái bẫy” của việc làm cha mẹ. Nếu không có một cách sửa chữa đúng đắn, những việc này dễ dàng trở thành thói quen khó phá vỡ, cũng giống như khi đứng trên một bãi cát lún, bạn lún xuống từng tí một cho đến khi mắc kẹt trong đó.

Tuy nhiên, nếu được trang bị thông tin tốt, phụ huynh sẽ ít bị “dẫn dụ” bởi cám dỗ của những cái bẫy này hơn, và dễ dàng nhận biết khi nó đang diễn ra. Đây là một vài cái bẫy làm cha mẹ phổ biến nhất:

1. Cái bẫy “leo thang”

Bẫy leo thang có thể xảy ra theo hai cách khác nhau. Cách đầu tiên là khi đứa trẻ “leo thang” – được nước lấn tới. Có thể con bạn muốn thứ gì đó – một thanh kẹo hay chơi điện tử. Bạn nói với con, “Không, gần đến giờ ăn rồi,” hoặc “Con đã dùng hết thời gian chơi điện tử của hôm nay rồi.” Đứa trẻ sẽ phản ứng với sự nài nỉ, van xin hay thậm chí là nóng giận, ăn vạ, và con cứ như thế cho đến khi bạn quá mệt mỏi rồi đầu hàng, nghĩ rằng mình sẽ làm bất cứ thứ gì chỉ để ngăn sự năn nỉ đó lại.  

Thứ con bạn đã học được chính là cách để có được kẹo hay thời gian chơi game bằng cách nói to hơn, nóng giận hơn, năn nỉ nhiều hơn, khóc nhiều hơn. Càng học được điều này, nếu lần sau lại bị phật lòng bởi tiếng “không”, con sẽ có xu hướng thử chiến thuật này lần nữa.

Cái bẫy leo thang này cũng diễn ra theo một hướng ngược lại. Đôi khi đứa trẻ dạy phụ huynh rằng con sẽ chỉ phản hồi nếu bố mẹ “leo thang”. Một ví dụ kinh điển là khi bố mẹ nói, “Được rồi, các con, đã đến giờ dọn dẹp cho bữa tối rồi.” Các con đang xem TV, và không có động tĩnh gì. Vậy nên một vài phút sau, bạn quay trở lại và nói to hơn một chút, “Mẹ đã nói là đến giờ ăn tối rồi!” Có lẽ chúng sẽ nói, “Vài phút nữa mẹ ạ,” nhưng một vài phút sau chúng vẫn chưa có mặt trên bàn ăn. Lần thứ ba bạn tức giận trông thấy, và bạn yêu cầu chúng vào ăn, có thể là hét lên, và đó là lúc chúng chịu đi vào. Các con biết rằng chúng không cần phải di chuyển cho đến khi bạn nâng giọng lên.

Vấn đề ở đây là bạn đang học được rằng cách duy nhất để bắt các con làm theo yêu cầu của mình là hét lên. Và các con cũng học được rằng nếu bố mẹ chỉ nói lần đầu thôi thì chưa được tính là yêu cầu. “Bố” hay “Mẹ” cũng chẳng có nghĩa lý gì cho đến khi họ hét lên.

Nên làm gì?

Để tránh khỏi sự leo thang này, bạn cần kiên quyết và giữ bình tĩnh. Nếu bạn nói “Không” với một yêu cầu của con, mục tiêu của bạn bây giờ đó là phớt lờ hành vi có xu hướng khiến bạn thay đổi ý định. Đây là việc không dễ, nhưng lại là một sự đầu tư đáng giá để giảm thiểu hành vi ấy trong tương lai. Khi đứa trẻ ngưng “quậy” và quay lại vui chơi trong yên lặng hay nói chuyện với tông giọng bình tĩnh, bố mẹ hãy sẵn sàng để cổ vũ, chẳng hạn như “Bố/mẹ thích cách con dịu lại như thế này đấy,” hoặc “Thật hay khi con nói chuyện với bố/mẹ như thế này.”
Điều tương tự cũng đúng khi bạn đưa ra yêu cầu và con phớt lờ bạn. Bạn có thể lặp lại yêu cầu lần nữa, nhưng không tăng cấp độ, và để con biết một hậu quả nào đó theo sau nếu bạn không đạt được kết quả. “Mẹ nói là đến giờ ăn cơm; nếu không đến dọn dẹp để ăn, con sẽ mất 10 phút chơi máy hôm nay sau giờ ăn.” Và khi con vâng lời, hãy sẵn sàng để tán dương con, cho dù bạn phải yêu cầu con 2 lần. 

2. Cái bẫy “Chỉ là một giai đoạn thôi mà”

Một cái bẫy khác mà bố mẹ thường vấp phải đó là khi bạn để ý một hành động nào đó có vẻ có vấn đề, bạn hy vọng (một cách tự nhiên) rằng nó sẽ tự qua đi, và bạn không phản ứng lại với nói. Bạn nghĩ, “Chỉ là một giai đoạn thôi mà,” rồi bạn tìm cách nào đó để không phải giải quyết vấn đề. 

Ví dụ, em bé ở tuổi tập đi của bạn tỏ ra hung hăng vào những lúc chơi. Bạn nghĩ, “Chắc chắn đây chỉ là một kiểu khi vượt qua giai đoạn phát triển thôi – trẻ con nào cũng vậy.”

Thật tốt nếu sau này con bạn không còn dính dáng đến những hành vi có vấn đề như, đánh, đẩy hay túm lấy ai đó/cái gì đó. Tuy nhiên, cách bạn và mọi người phản ứng lại với việc này có lẽ là chìa khóa để giúp những hành vi này biến mất nhanh chóng. Nếu đứa trẻ muốn thử giới hạn của mọi người xung quanh, và nếu không ai can thiệp, chúng học được rằng kiểu hành vi này là chấp nhận được, hoặc thậm chí còn có thể lôi kéo sự chú ý của người khác (cho dù tiêu cực đến thế nào). Điều mà trẻ học được này này rất quan trọng, và rất khó để sửa chữa khi trẻ lớn hơn. 

Nên làm gì?

Tất cả toddler (trẻ tuổi tập đi) đều sẽ đấm đá, giành giật đồ chơi – thật ra chúng đang khám phá đồ chơi với những hành động mới này. Nhưng điều quan trọng là bạn nên phản ứng bằng một cách để con biết điều gì vượt quá giới hạn – hãy xem những hành vi của con như một cuộc thí nghiệm và bạn sẽ cho con thấy kết quả với thí nghiệm ấy. Đưa ra giới hạn, kèm theo lời khen thường trực khi đứa trẻ không có hành vi gây rắc rối nào, có thể giúp bạn quản lý những hành vi này khi chúng bộc phát.

3.  Cái bẫy “Con cố ý làm điều này”

Cái bẫy này có nghĩa là bạn tự cắt nghĩa hành vi của con là cố ý để gây rối, hay làm phiền bạn. Ví dụ, bạn nói với con là đã đến giờ ngừng chơi và sẵn sàng đến nhà ông bà. Khi bạn quay lại 10 phút sau, con vẫn còn chơi. Bạn tự nghe thấy mình nói, “Mẹ đã nói con chuẩn bị sẵn sàng để đến nhà bà, và con biết rằng đây là việc quan trọng với mẹ nhưng con vẫn không làm. Con đang cố ý để chọc giận mẹ.”

Mối nguy ở đây là nếu nghĩ rằng một đứa trẻ cố ý làm điều gì đó để chọc tức hay làm tổn thương bạn, bạn sẽ phản hồi theo một cách rất khác nếu bạn nghĩ hành vi đó không tấn công bạn. Có thể đứa trẻ gặp vấn đề về cảm xúc, hoặc không có phát triển tốt khả năng chống chọi sự lo âu khi đi xa khỏi nhà. Hoặc, có khả năng nhất, con chỉ đơn giản là mắc lỗi. Có hàng tá lý do hợp lý giải thích tại sao hành vi này lại xảy ra, và có rất ít khả năng trong đó là cố ý để làm phiền bạn. Nếu bạn nghĩ hành vi này là cố ý tấn công mình, bạn có xu hướng phản ứng với cảm xúc tiêu cực hơn là bình tĩnh và nghĩ cách làm sao để giới hạn hành động này trong tương lai hay giúp đỡ con ở những nhiệm vụ khó khăn. Hơn nữa, nếu tức giận, bạn càng khó mà khen thưởng những hành vi bạn muốn nhìn thấy ở con. 

Nên làm gì?

Trước tiên, hãy loại bỏ từ “thách thức/trêu ngươi” ra khỏi từ điển của bạn khi đề cập điều gì liên quan đến trẻ con. Chẳng có gì tích cực nếu bạn nghĩ rằng trẻ con là thiên tài điều khiển và bạn là nạn nhân cả. Khi các con làm điều gì vượt giới hạn, hãy nghĩ rằng con chưa phát triển khả năng tự kiểm soát của người lớn. Ăn vạ hay tức giận thường bộc phát thiếu chủ ý.
Bạn nên tập trung càng nhiều suy nghĩ về cách những hành vi này phát triển và chức năng nào của hành vi có thể phục vụ đứa trẻ càng tốt. Đây sẽ là một cách để bạn luôn giữ một “cái đầu lạnh” và dự tính phản hồi như thế nào là hiệu quả. 

Advertisements