Parenting
Leave a Comment

3 lý do nổi giận (phổ biến trong tantrums) và đặc điểm tantrums từ 2-4 tuổi

Bài viết này mình sẽ cung cấp:
– 3 loại hình giận dữ hay 3 lý do phổ biến khiến trẻ nổi cơn thịnh nộ là gì?
– Tantrums bắt đầu từ khoảng thời gian nào và khi nào sẽ kết thúc? Ở các độ tuổi từ 1-4 thì tantrums có những đặc điểm và điều gì cần lưu ý.
– 1 bài quiz nhỏ liên quan tới tantrums dành cho bố mẹ

Tantrums KHÔNG có nghĩa là:
– Con ghét bố/mẹ 
– Bố mẹ thật nhỏ nhen 
– Bố mẹ là bố mẹ tồi 
– Con là đứa trẻ tồi 
– Con đang chống đối bố mẹ 
– Con cần bố mẹ đáp ứng mọi đòi hỏi khi con la hét lên 
– Con cần bố mẹ phạt con
Tantrums CÓ NGHĨA là:
– Con đang bị ngợp trong cảm xúc hỗn độn
– Con đang cố nói cho bố mẹ biết con cần gì 
– Con có thể đang đói, mệt, cô đơn, choáng ngợp hoặc giận dữ mà không biết làm sao để điều khiển/giải quyết 
– Con cần học được cách yêu cầu đúng cho những gì mình cần khi con bình tĩnh lại 
– Con hoàn toàn không có kinh nghiệm để đối phó với những cảm xúc lớn lao 
– Não con không thể hiểu được bố mẹ khi con đang ngập trong nhiều cảm xúc lẫn lộn 
– Con cần bố mẹ bình tĩnh và con sẽ cố gắng để tập xử lý những cảm xúc này 
– Con không muốn hành động theo cách này 
– Con đang nhìn cách bố mẹ phản ứng lại với những cảm xúc của con và con sẽ bắt chước như thế lần sau 
– Con yêu bố mẹ và cảm thấy an toàn khi ở gần bố mẹ

3 LÝ DO GIẬN DỮ PHỔ BIẾN

Hầu hết trong các case về khủng hoảng mà mình từng tư vấn cho phụ huynh, đa phần phụ huynh gặp vấn đề ở việc không nhận ra nhu cầu thực sự của con mình trong các hoàn cảnh cụ thể để nhận diện và phòng ngừa. Trong khi đó, điều quan trọng khi đối phó với các cơn khủng hoảng của các độ tuổi 2-3-4 thậm chí bé lớn hơn đó là TÌM ĐƯỢC RA những gì con muốn và ĐẢM BẢO rằng về lâu dài, con sẽ hiểu rằng những cơn giận dữ không phải là công cụ đàm phán hiệu quả.

Các nhà khoa học hành vi nhận ra có 3 loại hình giận dữ của trẻ trong tantrum đó là: 
nhu cầu được chú ý (hãy để mắt đến con)
– nhu cầu được hoạt động, ăn uống (thức ăn, chơi trò chơi, hoạt động)
– thoát ra khỏi một nhu cầu/hoạt động nào đó (không muốn mặc quần áo…)

2 loại hình đầu tiên CÓ THỂ được giải quyết bằng cách “làm ngơ”, tức là có thể đánh lạc hướng hoặc chờ đợi nó qua đi. Nhưng loại hình thứ 3 thì đòi hỏi sự tinh tế. Bởi vì trong tình huống với kịch bản này, trẻ có thể sẽ kỳ vọng cha mẹ phớt lờ chúng và không bắt chúng làm những thứ chúng không muốn làm.

Khi một đứa trẻ nổi cơn thịnh nộ để tránh phải làm gì đó, cách tiếp cận chính xác mà phụ huynh nên làm đó là giúp đỡ chúng làm điều đó. Đặt bàn tay của bạn lên tay con, giúp con mặc quần áo hoặc là giúp con ăn nốt phần thức ăn bữa tối… đừng la mắng hoặc trêu chọc con cho tới khi con mất tự chủ. Những đứa trẻ học hỏi rất nhanh và hiểu rằng bố mẹ đang rất nghiêm túc để can thiệp và chúng sẽ tuân thủ (dù có thể vẫn càu nhàu và quấy khóc).

TANTRUMS KHÔNG CHỈ Ở TUỔI LÊN 2

Sự thật là những cơn giận dữ và tình trạng lộn xộn mất kiểm soát có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi của trẻ, vì nhiều lý do. Hầu hết trẻ đều bắt đầu thử nghiệm các “giới hạn” ngay sau sinh nhật đầu tiên và tiếp tục cho tới khoảng 4-5 tuổi – thậm chí có một số trường hợp ngoại lệ kéo dài tới khi học tiểu học.

Mỗi đứa trẻ là khác nhau và mỗi năm chúng sẽ có những niềm vui cũng như thách thức khác nhau. Quan trọng là bố mẹ chúng ta nắm được những sự thay đổi theo từng giai đoạn đó.

VỚI TRẺ 1 TUỔI: 

  • Con rất thích được âu yếm. Và vì nhiều trẻ 1 tuổi chưa nhận ra sức mạnh của từ “KHÔNG” để phản kháng bố mẹ và người lớn nên có vẻ như “bọn chúng” sẽ tuân thủ nhiều hơn so với các anh chị em 2-4 tuổi. Bản chất ở độ tuổi này là DỄ PHÂN TÂM, có nghĩa là bạn có thể khiến con ngừng nghịch ngợm các nút bấm trên máy giặt bằng cách đưa cho chúng một cái nồi và một cái muỗng để đập. 
  • Khó khăn trong độ tuổi này đó là việc thiết lập thói quen ngủ tốt và lành mạnh. Việc thiếu ngủ hoặc ngủ không ngon là nguyên nhân lớn gây ra sự cáu kỉnh, giận dữ của các con. Ngoài ra, với vốn từ vựng hạn chế, việc cố gắng làm người lớn hiểu mình cũng là một khó khăn và dễ gây bùng nổ cơn giận giữ (Ví dụ con muốn cầm chiếc điện thoại đồ chơi nhưng mẹ lại đưa cho quả chuối nhựa, và cơn giận bắt đầu )
  • Các xử lý/đối phó: Các bạn nhỏ ở tuổi này cần khoảng 13 tiếng ngủ mỗi ngày (11 tiếng đêm và 2 tiếng ban ngày), vì vậy hãy cố gắng duy trì và đảm bảo việc này. Đây cũng là lời khuyên của Tiến sĩ Bronwyn Charlton (Chuyên gia về phát triển trẻ em tại New York). Một đứa trẻ mệt mỏi là một đứa trẻ quấy khóc, đơn giản vậy thôi. Ốc hầu như không có tantrums trong độ tuổi này, bởi vì bạn ấy có lịch sinh hoạt hết sức đều đặn và đầy đủ.

VỚI TRẺ 2 TUỔI

  • Những đứa trẻ 2 tuổi rất dễ thương và SỰ TÒ MÒ là đặc điểm lớn nhất của độ tuổi này. Vì thế, trong quá trình khám phá nếu có gặp rắc rối, rủi ro hay đổ vỡ… con cũng khá “vô tư”, coi đó là điều bình thường và tự tha thứ cho bản thân dễ dàng hơn.
  • Khó khăn nảy sinh khi bố mẹ phải đặt ra các giới hạn cho con ở tuổi này – nhất là khi chúng hoạt động không ngừng. Không trèo lên kệ sách, không chạy ra đường, không nhặt rác trên vỉa hè …. Và chưa bao giờ, tụi trẻ con này phải nghe nhiều từ KHÔNG đế như vậy. Tất nhiên, chẳng đứa trẻ nào thích điều này. Và vì chúng là những đứa trẻ 2 tuổi chưa có khả năng ngôn ngữ để biểu thị cảm xúc, chúng sẽ tận dụng NHỮNG CÚ NÉM, ĐẬP PHÁ thẳng tay. Bộ não non nớt không đủ khả năng xử lý các cảm xúc cực đoan. 
  • Cách xử lý/đối phó: hãy thường xuyên KHEN NGỢI “Hôm nay con không hề ném đồ chơi nào, tuyệt thế nhỉ!”. Nếu cơn khủng hoảng đến và con ném tung đồ đạc lên, hãy mặc kệ con miễn là con không làm tổn thương ai và tổn thương chính mình. La hét, mắng mỏ hay cố gắng để khuất phục “con ngựa hoang” 2 tuổi kể cả với sự nịnh nọt cũng sẽ làm cơn giận kéo dài lâu hơn và tệ hơn. Bố mẹ hãy nhớ, kỷ luật là vô ích trong cơn giận dữ. Hãy đợi cho tới khi con có thể tiếp thu những gì chúng ta nói.

Những đứa trẻ 2 tuổi rất dễ thương và SỰ TÒ MÒ là đặc điểm lớn nhất của độ tuổi này. Vì thế, trong quá trình khám phá nếu có gặp rắc rối, rủi ro hay đổ vỡ… con cũng khá “vô tư”, coi đó là điều bình thường và tự tha thứ cho bản thân dễ dàng hơn.

  • Khó khăn nảy sinh khi bố mẹ phải đặt ra các giới hạn cho con ở tuổi này – nhất là khi chúng hoạt động không ngừng. Không trèo lên kệ sách, không chạy ra đường, không nhặt rác trên vỉa hè …. Và chưa bao giờ, tụi trẻ con này phải nghe nhiều từ KHÔNG đế như vậy. Tất nhiên, chẳng đứa trẻ nào thích điều này. Và vì chúng là những đứa trẻ 2 tuổi chưa có khả năng ngôn ngữ để biểu thị cảm xúc, chúng sẽ tận dụng NHỮNG CÚ NÉM, ĐẬP PHÁ thẳng tay. Bộ não non nớt không đủ khả năng xử lý các cảm xúc cực đoan. 
  • Cách xử lý/đối phó: hãy thường xuyên KHEN NGỢI “Hôm nay con không hề ném đồ chơi nào, tuyệt thế nhỉ!”. Nếu cơn khủng hoảng đến và con ném tung đồ đạc lên, hãy mặc kệ con miễn là con không làm tổn thương ai và tổn thương chính mình. La hét, mắng mỏ hay cố gắng để khuất phục “con ngựa hoang” 2 tuổi kể cả với sự nịnh nọt cũng sẽ làm cơn giận kéo dài lâu hơn và tệ hơn. Bố mẹ hãy nhớ, kỷ luật là vô ích trong cơn giận dữ. Hãy đợi cho tới khi con có thể tiếp thu những gì chúng ta nói.

VỚI TRẺ 3 TUỔI:

  • Trẻ 3 tuổi bắt đầu có kỹ năng lý luận và con bắt đầu hiểu được những nguyên tắc cơ bản – ví dụ như vì sao phải mặc áo mưa khi trời mưa. Vốn từ vựng vừa đủ khiến con không bị hiểu nhầm nữa. Ngoài ra, chúng ta cũng có thể có những cuộc chuyện trò khá sâu sắc với con rồi. 
  • Nhưng 3 tuổi cũng là ĐỈNH ĐIỂM CỦA HÀNH VI THÁCH THỨC. Bố mẹ có xu hướng kiểm soát nhiều hơn nhưng con lại muốn tự chủ và mâu thuẫn này khiến con tuyệt vọng, biến cuộc sống trở thành trận chiến. Con sẽ chấp nhận nếu bạn đưa ra lựa chọn kiểu như “Con sẽ mặc đồ ngủ ngay bây giờ sau đó mẹ sẽ cho con ăn một miếng socola và đi đánh răng”.
  • Cách xử lý/đối phó: nếu những gì con làm, con nói mà không làm tổn thương tới bất cứ ai (ví dụ lôi hết quần áo ra sàn nhà) – cứ để con làm. Khi không nhận được sự chú ý của bố mẹ nữa, hành vi giận dữ hoặc nổi cơn tam bành sẽ biến mất. Trong những trường hợp khó tha thứ hơn, hãy cẩn thận trong việc kiềm chế con và cho con vào một không gian khác hoặc áp dụng time-out nhưng vẫn phải có sự có mặt của bố mẹ trong không gian đó.

VỚI TRẺ 4 TUỔI:

  • Tính cách của 1 đứa trẻ sẽ biểu hiện rõ nét hơn khi lên 4 – và như vậy bố mẹ sẽ hiểu các yếu tố giúp kích thích, khuyến khích con và cần làm gì để động viên nếu con bỏ cuộc. Con cũng đã đi nhà trẻ, vì vậy khả năng con sẽ ít chơi với bố mẹ đi. Điều này cũng mang tới sự khác biệt lớn trong năng lượng và sự kiên nhẫn của bạn (chiều hướng tích cực hơn).
  • Trẻ ở độ tuổi này tiếp xúc nhiều hơn với thế giới bên ngoài, và bạn sẽ nhận ra con bắt đầu mang những thứ học được từ bên ngoài về nhà. 
  • Khi con bắt đầu tức giận, bố mẹ hãy bình tĩnh và nhẹ nhàng hỏi con “Con có nghĩ ra cách nào khác để làm việc này không?” hoặc “Con có muốn bố mẹ giúp hoặc cùng làm với con không?”. Hãy chia sẻ với con cách mà bạn làm ví dụ như “Nếu mẹ không làm được, mẹ sẽ thích hít thật sâu hoặc là chơi trò thổi nến bằng ngón tay đấy” v.v.

EM BÉ CỦA BẠN “KHỦNG HOẢNG TỚI CẤP ĐỘ NÀO? HÃY THỬ BÀI QUIZ SAU ĐÂY

BÉ 1 TUỔI 

Em bé 18 tháng phản kháng kịch liệt khi bị cho lên ngồi ghế ăn hoặc ghế xe hơi. Cuối cùng bạn khoá dây an toàn lại và con:
A- Ê a một chút rồi hết trong suốt chuyến đi, đánh bạn khi bạn đưa con ra khỏi ghế.
B- Khóc trong 5 phút và ngủ thiếp đi.
C- Nhanh chóng bị phân tâm bởi một đồ chơi bạn đưa cho.

Mỗi sáng trước khi đi làm, con:
A- Bám lấy bạn 30 phút trước khi bạn đi, khi bạn mặc quần áo, đi vệ sinh, chải mascara, ăn sáng… Nếu bạn không bế mà đặt con xuống, hàng xóm xung quanh sẽ đều nghe thấy tiếng con la hét
B- Khóc nức nở khi bạn nói lời tạm biệt và đập cửa trong vài phút sau khi bạn đi.
C- Dễ dàng chấp nhận sự vắng mặt của bố mẹ.

Đã đến giờ ngủ trưa và con:
A- Trốn ở một góc nào đó nơi bạn không thể với tới và hét lên
B- Cho phép bạn đặt con vào giường/cũi nhưng sẽ đập phá và khóc trong 20 phút 
C- Ngủ thiếp đi nếu mẹ vỗ mông, vuốt má trong 1 phút.

BÉ 2 TUỔI 

Trong xe, con bạn vứt đồ chơi xuống đất, ở vị trí không ai có thể với tới và con:
A- Gào khóc ầm ĩ cho tới khi được lấy lại đồ chơi 
B- Khóc một lúc nhưng sau đó bình tĩnh lại khi được đưa món đồ chơi mới 
C- Không phản ứng gì và nói “Thật không may” rồi nhìn ra ngoài cửa sổ

Con bạn không thể cởi áo của con búp bê hoặc lắp một món đồ gì đó. Con thất vọng nhưng khi bạn đề nghị giúp thì con:
A- Hét lên “Không” và ném đồ chơi đi trong nước mắt 
B- Ném đồ chơi đi và bỏ cuộc 
C- Lặng lẽ ngồi và xem cách bạn làm 

Tại một buổi vui chơi, bạn con giành đồ chơi của con và con:
A- Ném gì đó về phía bạn mình, vung đồ chơi ra khỏi tay, giằng giật bằng được và mạnh bạo 
B- Rên rỉ một chút, sau đó giằng co nhưng nhẹ nhàng 
C- Có vẻ khó chịu nhưng nhanh chóng tìm thấy một món đồ khác

BÉ 3 TUỔI 

Đi ra khỏi trung tâm thương mại, con muốn tiếp tục được đẩy xe hàng nhưng không được phép, con:
A- Ném mình giữa bãi đậu xe, buộc bố mẹ phải dụ dỗ hoặc hối lộ bằng thứ gì đó (kẹo chẳng hạn)
B- Di chuyển chậm chạp như một con giun, kéo dài chuyến đi đến chỗ đậu xe tới 20 phút, vẻ mặt đau đớn 
C- Chỉ hơi cau có 

Con bạn ăn hết một chiếc kem và muốn ăn thêm, nhưng bạn nói không và con:
A- Ngay lập tức giận giữ và hét lên ầm ĩ 
B- Lặp lại “Tại sao lại thế” với sự khó chịu trong giọng nói trong khoảng vài phút và bỏ cuộc 
C- Nói “Con thực sự rất thích kem” nhưng không xin thêm 

Bạn tặng con một chiếc cốc màu xanh lá cây thay vì màu xanh da trời và con:
A- Hét lên không thích và ném luôn chiếc cốc đi 
B- Đòi đổi màu khác trong vài phút cho tới khi tuyệt vọng 
C- Dễ dàng chấp nhận chỉ sau 1 lời giải thích dù con thích màu xanh da trời hơn 

BÉ 4 TUỔI 

Con bạn thông báo con sẽ chia sẻ đồ uống với em mình và:
A- Đổ tràn hết nước ra bàn và sau đó cáu kỉnh vì không còn gì để uống 
B- Lén lút tự lau bàn ướt 
C- Xin thêm một ít nước mới 

Khi phải rời khỏi khu vui chơi, con:
A- Hét lên “Không” và sau đó tiếp tục chơi 
B- Khó chấp nhận và cố nán thêm trong 10 phút 
C- Gật đầu đồng ý và đi lấy đồ đạc 

Con đang chơi đồ chơi với bạn và người bạn của con nói rằng con không bao giờ có thể trở thành người nhện được vì con không đủ sức, con:
A- Thể hiện sức mạnh của mình bằng cách đánh bạn 
B- Nói với bạn con rằng con không chơi nữa và lên ngồi trên đùi bạn 
C- Bỏ qua lời nhận xét và tiếp tục chơi 


KẾT QUẢ

  • 2 hoặc nhiều hơn lựa chọn C: Không thể tin nổi. Nếu đó là sự thật, bạn thực sự rất may mắn vì đang nuôi dưỡng một thiên thần. Đứa trẻ dường như chỉ có thể tìm trong giấc mơ, nhưng không phải là không có.
  • 2 hoặc nhiều hơn lựa chọn B: Con là một trong những em bé khá điển hình với những ngày tốt và cả những ngày kinh khủng. Đó là một đứa trẻ bình thường, và bình thường với mọi trẻ cho tới khi chúng 6 tuổi.
  • 2 hoặc nhiều hơn lựa chọn A: 20% trẻ được sinh ra với tính khí “high-need” tạm gọi là đòi hỏi cao (khó tính) và có thể kéo dài trong nhiều năm. Khi tinh thần con đi xuống, hoặc sức khoẻ không tốt (đói, mệt, buồn ngủ…) các cơn khủng hoảng có thể còn tệ hơn nhiều. Nhưng nó không hề XẤU. Với tình yêu của bố mẹ, con sẽ vẫn lớn lên hạnh phúc và tự điều chỉnh tốt. 

Minh họa: Ella Okstad

—-

Hãy tôn trọng công việc của các tác giả, cây viết, nhiếp ảnh gia và hoạ sĩ. Chúng tôi hoan nghênh bạn nhấn nút chia sẻ hoặc sao chép nhưng hãy đảm bảo trích dẫn nguồn đầy đủ, phù hợp và đặc biệt là không cắt xén tên tác giả. Cảm ơn bạn.

This entry was posted in: Parenting

by

Linh Phan hiện đang sống và làm việc tại Nauy cùng chồng và 2 con trai. Linh có gần 15 năm học và làm việc trong lĩnh vực Truyền thông Tiếp thị. Sau khi sinh con trai đầu lòng, Linh quyết định theo đuổi khóa học Tâm lý học trẻ em trong 2 năm và hoàn thành chứng chỉ Parent Coach cuối năm 2019. Bên cạnh hoạt động chuyên môn liên quan tới Tư vấn Phụ huynh, Linh vẫn tiếp tục viết lách và chia sẻ các kinh nghiệm liên quan tới tâm lý học trẻ em, làm cha mẹ, viết lách và truyền thông tiếp thị.

Leave a Reply