Happy Parenting
Leave a Comment

Lý do đột nhiên con cáu kỉnh và những gì chúng ta nên làm

Có rất nhiều lý do khiến trẻ cáu kỉnh – giống như người lớn thôi, chúng cũng có những ngày tồi tệ. Một số “nghi phạm” thông thường đó là do thiếu ngủ, đói, kích thích quá mức (ví dụ như do xem thiết bị điện tử quá nhiều) hoặc những lý do tương tự. Việc giải quyết lúc đó đơn giản: ăn, cho ngủ…

Nhưng điều gì thực sự xảy ra nếu cáu kỉnh diễn ra trong nhiều ngày? Những lần đáng ra con sẽ cảm thấy hạnh phúc, thoải mái thì lại trở nên nhút nhát, cầu kỳ, buồn ngủ, quá khích… Thủ phạm lúc này có khả năng cao đó là do: BƯỚC NHẢY CỦA NHẬN THỨC – giai đoạn khi con đang phát triển một kỹ năng cấp thấp của não.

Bước nhảy của nhận thức là gì? Nó là sự phát triển không thường xuyên, không theo một tốc độ ổn định của quá trình phát triển. Thay vào đó, nó đặc trưng bởi những bước nhảy vọt, tăng và giảm, hồi quy và tiến triển. Trước khi các kỹ năng mới được học và trước khi bộ não củng cố các kết nối mới, có một thời gian tương đối hỗn loạn. Sau khi các kỹ năng mới được làm chủ và các kết nối trong não được củng cố một cách cân bằng, con sẽ vui vẻ trở lại, đúng kiểu “trả lại tên cho em”. 

Khi bộ não phát triển, nó sẽ bổ sung thêm các kết nối mới và cắt bớt các kết nối không sử dụng. Bạn đã bao giờ thấy con khi đang học một kỹ năng mới và chúng cố gắng thực hành đi thực hành lại cho tới lúc thuần thục hơn?

Thực hành kỹ năng mới này gần như có vẻ giống một sự ép buộc, kiểu như đóng đi đóng lại một vai trong vở kịch – hoặc khi một em bé toddler cứ lặp đi lặp lại một câu nói, một thứ âm thanh nào đó cả ngày và nhiều ngày. SỰ LẶP LẠI đó chính là dấu hiệu của bước nhảy nhận thức. 

SỰ PHÁT TRIỂN NÃO TRONG NHỮNG NĂM ĐẦU ĐỜI 

Khi bộ não đang thực hành những kỹ năng mới, nó dẫn tới sự thay đổi liên quan tới thể chất. Các kết nối trong não đang phát triển, tăng cường hoặc bị loại bỏ. Trong quá trình này, bộ não giống kiểu bị vô tổ chức – những kết nối mới gây rối loạn và truyền thông sai dẫn tới não chuyển nguồn lực từ các bộ phận khác của não sang phần đang phát triển. 

Sự thay đổi và rối loạn tạm thời này ảnh hưởng tới hành vi của em bé như thế nào? Chỉ có thể là CÁU KỈNH hơn.

Sự tăng trưởng thậm chí có thể liên quan tới ức chế miễn dịch (và sốt), muốn ngủ nhiều hơn và bộ não đang phát triển cũng rất cần ĂN. Ngay cả trong trạng thái cân bằng khi trẻ không chủ động trải qua sự phát triển tăng trưởng, não trẻ 5 tuổi vẫn sử dụng nhiều glucose hơn não người lớn. 

Với em bé 4 tuổi, bộ não sử dụng 43% tổng năng lượng cơ thể. 

=> Vì vậy, em bé thường ngày của bạn có thể bị thiếu ngủ, cần nhiều năng lượng hơn cho cơ thể và não, nhạy cảm hơn với môi trường xung quanh (do bị kích thích quá mức) và nhiều cảm xúc hơn. 

Tin tốt đầu tiên thì là trong một tuần hoặc lâu hơn, em bé hạnh phúc vui vẻ của bạn sẽ trở lại. Và tin tốt tiếp theo là cũng có một vài điều bố mẹ có thể làm để xoa dịu sự cáu kỉnh và hỗ trợ não bộ tốt hơn trong những bước nhảy vọt này. 

5 CÁCH HỖ TRỢ NÃO BỘ CỦA BÉ TRONG GIAI ĐOẠN CÓ NHỮNG BƯỚC NHẢY VỌT NHẬN THỨC 

1/ ĐI NGỦ SỚM 

Ngủ kể cả trước khi bạn thấy con mệt mỏi.

Các nghiên cứu cho thấy khi những em bé trong giai đoạn này khi đi ngủ, sẽ mất nhiều thời gian hơn để chìm vào giấc ngủ và dậy sớm hơn – mà não bộ thì không thích điều này. 

Nếu con thường ngủ lúc 8h30, nên cho con vào giường từ 8h10. Tốt nhất là cho con ngủ tới ít nhất 7h30 phút sáng hôm sau. Một vài cách giúp con có giấc ngủ dễ dàng hơn bố mẹ có thể đọc tại đây

Khi trẻ ngủ, kết nối trong não thay đổi. Một số kết nối suy yếu và một số mạnh mẽ hơn. Trong một đêm ngủ, kết nối giữa bán cầu não phải và trái có thể tăng 20%. Những gì trẻ thực hành và học được ban ngày, sẽ được củng cố vào ban đêm. 

2/ ĂN CHẤT BÉO LÀNH MẠNH 

Bất kể khi thấy con có dấu hiệu của bước nhảy vọt nhận thức, mình cố gắng cho con ăn thêm cá hoặc món có chứa nhiều omega-3. Bố mẹ nhiều khi mới quan tâm tới việc ăn để con “béo” chứ chưa thực sự quan tâm thức ăn đó có tốt cho não bộ hay không. Mình không phải chuyên gia dinh dưỡng, nhưng ít nhất thì mình biết là omega-3 chứa các chất chống oxy hóa để bảo vệ não khỏi việc tự tạo ra các gốc tự do và bổ sung sắt. 

Con cũng nên được ăn nhiều hơn các loại trái cây, yến mạch, chuối hoặc khoai tây. May mắn là Ốc thích ăn cá nhưng lại không uống được dầu cá. Cá hồi là lựa chọn không tồi. Hoặc hạt bí v.v. 

3/ BẬT NHẠC LÊN 

Bạn cần ít trợ giúp để con đi dánh răng? Để mặc quần áo? Để đi học? Hãy thử sử dụng nhạc. 

Dường như nhịp điệu của âm nhạc có thể làm dịu đi sự vô tổ chức của não. Khi em bé cáu kỉnh không muốn ngồi ăn tối – bạn cũng có thể bật một số giai điệu để đánh lạc hướng bộ não. 

Một vài gợi ý cho bố mẹ:
– Chào buổi sáng: Wake up Song (Gabriel Douglas)
– Đánh răng hoặc ngồi bô: Brush your teeth (Raffi), When you have to go potty… stop and go right away! (Daniel Tiger)
– Đi ra ngoài: Let’s Go Outside (Joe Reilly), Go outside and play (Beau Black)
– Ăn: Eat like a rainbow (Jay Mankita), Try a New Food It might taste good (Daniel Tiger’s neighborhood)
– Chơi: It’s time to clean up (Mr.Minner), Naptime (Charlie Hope)
– Tắm: Bathtime (Raffi), Under the Sea (Samuel E.Wright)
– Ngủ: Catch the Moon (Lisa Loeb), Close your eyes (Lisa Loeb)
Nếu cách này không hiệu quả, bạn thậm chí có thể nhảy nhót một chút với con – nó sẽ giúp con và cả bạn giảm căng thẳng và có được endorphin tốt cho cả gia đình. 

4/ ĐI RA NGOÀI 

Ở bên ngoài thiên nhiên có thể giúp tâm trí bình tĩnh, tăng cường khả năng học tập và sáng tạo, cải thiện tâm trạng thậm chí là tăng cường cả sự tử tế. Đó là cách rất hiệu quả cho một ngày tồi tệ của cả bố mẹ lẫn em bé.


Khi trẻ học kỹ năng mới, cần nhiều thời gian tập trung – kể cả khi nó là sự thay đổi phát triển của phần não bộ. Chạy trong công viên, đi bộ quanh hồ – bất cứ việc gì giúp con vận động trong không gian xanh sẽ giúp xua tan sự cáu kỉnh. 

Tập thể dục cũng kích thích sự tăng trưởng của não, chính xác như thế nào thì nó vẫn đang được nghiên cứu nhưng đã có bằng chứng khá thuyết phục rằng vận động ngoài trời giúp phát triển chức năng điều hành của trẻ. 

Các chức năng điều hành như lập luận, lập kế hoạch, ra quyết định – đặt ở vỏ não trước trán, phát triển mạnh mẽ trong thời thơ ấu. Vì vậy, việc ra ngoài có rất nhiều lợi ích cả trực tiếp lẫn gián tiếp với bộ não đang phát triển. 

5/ TẬP TRUNG VÀ CÁC HOẠT ĐỘNG TRÍ NÃO: SÁCH, TRÒ CHƠI VÀ HOẠT ĐỘNG GIÁC QUAN (SENSORY ACTIVITIES)

Khi còn nhỏ, thật dễ để bố mẹ quan sát được con cần gì để thực hành việc bò, đứng, đi bộ, phát âm v.v. Nhưng với các em bé lớn hơn, những kỹ năng con đang xây dựng nó có thể không dễ dàng nhận thấy.

Khi Ốc trải qua giai đoạn phát triển nhận thức nhảy vọt và đột nhiên có những ngày khó chịu, mình/chồng thường thay nhau cố gắng dễ tính và cố gắng giúp con bình tĩnh. 

Một số những hoạt động giúp làm dịu tâm trí bận rộn chính là các sensory activities: ví dụ như nặn bột, nghịch cát, nghịch màu… Đại khái là giúp cho bàn tay bận rộn, sẽ giúp làm dịu bộ não đang hoạt động quá mức. 

Bạn cũng có thể đọc sách, nghe nhạc, uống một số đồ uống healthy, ngủ nhiều hơn và tự suy nghĩ: mọi thứ rồi sẽ qua. Khi con vượt qua, con trưởng thành hơn và học được nhiều hơn. Và có lẽ, bố mẹ chúng ta cũng sẽ nhờ đó mà được học và trưởng thành thêm chút cùng con. 

Minh họa: Brooke Smart

—-

Hãy tôn trọng công việc của các tác giả, cây viết, nhiếp ảnh gia và hoạ sĩ. Chúng tôi hoan nghênh bạn nhấn nút chia sẻ hoặc sao chép nhưng hãy đảm bảo trích dẫn nguồn đầy đủ, phù hợp và đặc biệt là không cắt xén tên tác giả. Cảm ơn bạn.

This entry was posted in: Happy Parenting

by

Linh Phan hiện đang sống và làm việc tại Nauy cùng chồng và 2 con trai. Linh có gần 15 năm học và làm việc trong lĩnh vực Truyền thông Tiếp thị. Sau khi sinh con trai đầu lòng, Linh quyết định theo đuổi khóa học Tâm lý học trẻ em trong 2 năm và hoàn thành chứng chỉ Parent Coach cuối năm 2019. Bên cạnh hoạt động chuyên môn liên quan tới Tư vấn Phụ huynh, Linh vẫn tiếp tục viết lách và chia sẻ các kinh nghiệm liên quan tới tâm lý học trẻ em, làm cha mẹ, viết lách và truyền thông tiếp thị.

Leave a Reply