Parenting
Comment 1

Bố mẹ nên/không nên làm gì khi con chứng kiến/bắt chước hành vi xấu

Có 3 điều lưu ý liên quan tới những “hành vi xấu” ở trẻ nhỏ.

Một là, trẻ dưới 3 tuổi sẽ chịu ảnh hưởng nhiều nhất từ người chăm sóc trực tiếp con hàng ngày, những hành vi xấu mà bé nhìn thấy hoặc có trải nghiệm không thực sự quá nghiêm trọng. Kể cả sao chép hành vi của người khác, cũng là 1 trong các dấu hiệu phát triển bình thường ở trẻ, vì con cần thử nghiệm, trải nghiệm mọi thứ từ thế giới xung quanh thông. Con học hỏi thông qua quan sát và bắt chước là một cách an toàn để học. Qua việc bắt chước, con cũng sẽ học được hành vi nào được chấp nhận trong xã hội hoặc văn hóa gia đình mà con sống – và những hành vi nào không. Vì vậy, vai trò của cha mẹ vẫn là hướng dẫn, đồng hành và giúp con nhận ra các hành vi của mình – hành vi nào là đúng/sai hoặc được/không cho phép. Ở độ tuổi dưới 3, bố mẹ càng gần con, càng trò chuyện nhiều, càng làm gương cho con nhiều thì việc điều chỉnh hành vi của con cũng như dạy dỗ con về sau càng dễ dàng và đỡ áp lực hơn. 

Hai là, kể cả khi con quan sát một hành vi cụ thể của ai hoặc đứa trẻ khác, thì cũng không có nghĩa là con sẽ tự thực hiện lại những hành vi đó. Ví dụ như khi xem bạn phá đồ chơi, không có nghĩa là con cũng sẽ bắt đầu phá hủy mọi thứ. Cho dù con có thể hiện ra một hành vi mới hay không, con cũng vẫn đang tiếp cận với một kiến thức mới. Bố mẹ nên coi đó là một cơ hội để con học về lựa chọn hành vi và cả hậu quả của những hành vi đó. Con sẽ có nhiều khả năng bắt chước một hành vi nếu nhận được sự ủng hộ hoặc động lực thúc đẩy. Ví khi anh họ của bé ăn vạ, hoặc hung hăng, con có thể biết được hành vi đó là gì (nếu bố mẹ giải thích) và con không hẳn sẽ bắt chước y hệt như thế. Nếu như con nhận được sự khuyến khích, chấp nhận từ người lớn (như bố mẹ người anh họ đang làm với con họ), thì sau khi quan sát, con có nhiều khả năng sao chép hành vi này hơn. Nếu hành vi sai trái của anh họ không được bố mẹ giải thích rõ ràng và phản đối, nói với con ngay sau khi nó xảy ra thì con cũng có thể hiểu rằng đó là một hành vi có thể chấp nhận được, và có thể có xu hướng bắt chước. 

Ba là, môi trường là điều rất quan trọng trong việc nuôi lớn một đứa trẻ. Nhưng việc thay đổi xã hội không hề đơn giản. Bố mẹ hãy cố gắng ở bên cạnh, giám sát với con nhiều nhất – ủng hộ những hành vi tích cực và giúp con phân biệt được các hành vi chưa đúng – hay là tìm ra những tình huống tích cực hơn. Ví dụ, nói với con nhiều hơn hoặc cho con chứng kiến các hành vi tích cực từ bạn bè hoặc người khác – khuyến khích và nói với con “Làm như vậy là rất đáng khen”. Trong các tình huống cụ thể, bố mẹ hãy coi đó là cơ hội để em dạy con. Nói chuyện với con nguyên nhân vì sao có hành vi đó, bố mẹ có chấp nhận hay không, tại sao nó không được chấp nhận và cách ứng xử đúng là gì. Yên tâm là con không chỉ học từ xem, mà còn từ nghe nữa.

NHỮNG ĐIỀU BỐ MẸ KHÔNG NÊN LÀM:
– Đừng cằn nhằn hoặc nói quá nhiều về hành vi xấu. Con sẽ bỏ ngoài tai nếu bố mẹ cằn nhằn.
– Đừng cố gắng lý luận phức tạp với những em bé dưới 3-4 tuổi, con không hiểu đâu.
– Đừng chỉ trích con.
– Đừng nói con xấu, chỉ có hành vi mới xấu. 
– Đừng mắng mỏ con quá nhiều và thường xuyên. Mắng mỏ, thậm chí chửi bới quát nạt khiến con lo lắng và có thể là nguyên nhân con phớt lờ lời bố mẹ nói về sau. Nó thậm chí còn làm hành vi xấu đi. 
– Cũng càng KHÔNG được đánh đòn. Đánh đòn con dạy cho con biết rằng đánh ai đó để giải quyết vấn đề là điều bình thường. Đặc biệt là em bé dưới 2 tuổi, đánh đòn khiến trẻ bị tổn thương nặng nề. Càng không bao giờ đánh đòn con khi bạn tức giận. Nếu có lỡ đánh con, đừng đánh bằng một đồ vật cụ thể (chổi, que, đũa, gậy…)
– Nếu con đang ở trong hành vi xấu, bố mẹ cũng đừng kéo tóc, giật tay hoặc lắc con.
NHỮNG ĐIỀU BỐ MẸ NÊN LÀM:
– Luôn khuyến khích con và thể hiện sự quan tâm với con – chỉ khi có sự kết nối, cha mẹ mới giúp con điều hướng & trò chuyện hiệu quả hơn, tạo ra được ảnh hưởng với con 
– Đừng tiếc lời khen ngợi khi con có hành vi tốt, dù rất đơn giản và nhỏ bé. Thậm chí trao phần thưởng nhỏ cũng được. 
– Con sẽ là bản sao của bố mẹ, từ lời nói tới hành động. Bởi vậy, hãy hành động và nói theo cách mà bạn muốn con mình làm theo. 
– Hãy luôn tử tế, nhưng phải có chính kiến. 
– Ngăn chặn sẽ luôn dễ hơn là sửa lại một hành vi xấu. 
– Hãy kiên định. Hãy tỏ cùng một thái độ với các hành vi xấu. Con sẽ học được rằng “mình không nên làm nó” hoặc “tránh xa khỏi nó”.
– Sửa lỗi cho con ngay khi hành vi xấu vừa xảy ra, nhưng không phải lúc bạn tức giận hoặc bằng cách làm cho con xấu hổ. Cách nhanh nhất nếu đang tức giận, hãy đếm đến 10 trước khi bạn định nói điều gì đó. 
– Đưa ra các quy tắc phù hợp với lứa tuổi của con. Đừng quá khắc nghiệt với những em bé dưới 3 tuổi vì thường việc áp dụng quy tắc sẽ thực sự có ý nghĩa với những bạn bé trong độ tuổi đi học. Trẻ nhỏ dưới 3 tuổi còn đang bận học “quy tắc là gì” và chưa hiểu gì về quy tắc đâu ạ.
– Nếu bạn muốn áp dụng hình thức time-out với trẻ từ 18 tháng tới 5 tuổi, hãy cho con vào ghế không có đồ chơi/thiết bị điện tử, không nói chuyện với con trong thời gian chờ. Thời gian sẽ kéo dài 1 phút tương ứng với mỗi tuổi của trẻ. Ví dụ em bé 4 tuổi có thể áp dụng time-out trong 4 phút. Tuy nhiên, mình ít khi áp dụng hình thức này và cũng không ủng hộ hình thức này lắm (tại sao thì chắc phải chia sẻ ở một bài khác). 
– Sửa lỗi cho trẻ lớn hơn bằng cách đưa ra một số “hình phạt” như không cho phép con làm những việc con thích (xem tivi, đi chơi với bạn bè…)
– Hãy NHỚ nói với con rằng đó là hành vi xấu, nhưng con không xấu.

Cuối cùng là, cha mẹ là người thầy đầu tiên của con, cũng là người quan trọng nhất. Con sẽ luôn dõi theo bố mẹ mỗi ngày. Chỉ cần bố mẹ cho con thấy được lòng tốt, tình yêu, sự đồng cảm của bố mẹ và giúp đỡ con, dạy con những cách tương tác tích cực với mọi người và thế giới xung quanh thì những hành vi xấu không phải là những thứ quá phải đáng lo ngại. 

Minh họa: Joao Fazenda

—-

Hãy tôn trọng công việc của các tác giả, cây viết, nhiếp ảnh gia và hoạ sĩ. Chúng tôi hoan nghênh bạn nhấn nút chia sẻ hoặc sao chép nhưng hãy đảm bảo trích dẫn nguồn đầy đủ, phù hợp và đặc biệt là không cắt xén tên tác giả. Cảm ơn bạn.

This entry was posted in: Parenting

by

Linh Phan hiện đang sống và làm việc tại Nauy cùng chồng và 2 con trai. Linh có gần 15 năm học và làm việc trong lĩnh vực Truyền thông Tiếp thị. Sau khi sinh con trai đầu lòng, Linh quyết định theo đuổi khóa học Tâm lý học trẻ em trong 2 năm và hoàn thành chứng chỉ Parent Coach cuối năm 2019. Bên cạnh hoạt động chuyên môn liên quan tới Tư vấn Phụ huynh, Linh vẫn tiếp tục viết lách và chia sẻ các kinh nghiệm liên quan tới tâm lý học trẻ em, làm cha mẹ, viết lách và truyền thông tiếp thị.

1 Comment

  1. Pingback: Vì sao trẻ đánh? – Linh Phan

Leave a Reply