Parenting
Leave a Comment

Vì sao việc áp đặt lịch trình cho em bé thường bất khả thi – nhưng tạo ra các quy tắc của thói quen thì có thể!

Tiếp tục với chủ đề lịch trình và chuyện ăn ngủ. Mình nhận được câu hỏi mỗi ngày từ phụ huynh về việc đưa các em bé vào lịch trình hay thói quen hàng ngày. Cụ thể thì liệu việc sử dụng một lịch trình như gợi ý nào đó có cần thiết không, có phải là việc nên làm (thậm chí buộc phải làm) không và nếu có thì thực hiện chúng thế nào và khi nào.

Để trả lời cho những câu hỏi này, chúng ta cần phân biệt được sự khác biệt giữa KHÁI NIỆM VỀ LỊCH TRÌNH (các hoạt động được định thời gian cứng nhắc trong suốt ngày/đêm) và CÁC THÓI QUEN (lặp lại cùng một hoạt động theo cùng một thứ tự mỗi ngày).

Mình không phải là một người mẹ hâm mộ lịch trình, những gì mình được học và tìm hiểu cũng không đề cao cái gọi là “lịch trình” cho một em bé. Nhưng với thói quen thì khác.

TRƯỚC HẾT, HÃY TÌM HIỂU VỀ LỊCH TRÌNH – tại sao mình nghĩ rằng nó không phù hợp với trẻ sơ sinh.

Em bé thì không phải là robot, ai cũng biết thế. Có thể có chút hơi ngớ ngẩn nhưng đôi khi mình tự hỏi hình như các bố mẹ quên mất đi rằng em bé của mình là một “sinh vật” rất nhỏ bé, chỉ có thể suy nghĩ và có những cảm xúc đơn giản dựa theo nhu cầu của chúng. Hãy nghĩ về 24h trong ngày của bạn. Khi nào bạn quyết định ăn, uống, nghỉ ngơi, lướt mạng, nói chuyện với bạn bè/đồng nghiệp/người thân và đi ngủ? Bạn có làm tất cả những việc này theo giờ của một chiếc đồng hồ không? Hay là bạn làm chúng để đáp ứng với những nhu cầu thể chất và cảm xúc bên trong bạn? Có nghĩa đơn giản là: bạn đã ăn vì đói, uống vì khát, ngủ vì mệt? Hay là vì “10h rồi, tôi phải uống nước, 12h rồi, tôi phải ăn trưa?…”

Bạn có tưởng tượng được sẽ khó chịu tới mức nào khi ai đó áp đặt lên những nhu cầu bẩm sinh này và bắt bạn CHÍNH XÁC khi nào bạn có thể – hoặc không thể – ăn, uống, chơi, ngủ và nghỉ ngơi? TẠI SAO CHÚNG TA ÁP ĐẶT NHỮNG ĐIỀU NÀY LÊN EM BÉ? Vì sao chúng ta nghĩ rằng mình biết được mức độ ĐÓI, KHÁT, MỆT MỎI và NHU CẦU TƯƠNG TÁC của con hơn chính con?

Điều lành mạnh và đúng đắn nhất mà cha mẹ có thể làm là theo dõi các tín hiệu của con và theo dõi con. Áp đặt việc cho ăn/uống với một em bé sẽ làm gia tăng nguy cơ con gặp vấn đề về ăn uống trong suốt quãng đời còn lại. Khi em bé nhỏ xíu (trong vài tháng đầu đời), việc nhận biết tín hiệu và cho ăn đúng lúc đặc biệt quan trọng. Hẹn giờ cho con bú là con đường dẫn tới việc bạn sẽ sớm phải dừng cho con bú vì nhiều lý do. Lịch trình cứng nhắc khi cho con bú không mang lại tác dụng gì, thậm chí còn dẫn tới việc trẻ không phát triển mạnh, nguồn sữa bị giảm (vì trẻ thường bị cấm bú thoải mái và cho ăn dạng cluster feeding khi con cần). Cuối cùng, bạn có thể phải ngừng cho con bú trước khi cả mẹ và con sẵn sàng.

Không chỉ ăn, giấc ngủ với lịch trình áp đặt nghiêm ngặt cũng là một suy nghĩ khá ngây ngô. Có 2 yếu tố thúc đẩy giấc ngủ – nhịp sinh học (phản ứng của cơ thể với sáng/tối và phản ứng nội tiết tố theo sau đó) và sự thiếu ngủ. Thiếu hụt giấc ngủ là khác biệt với mỗi cá nhân. Một em bé có thể thức tới 5 tiếng trước khi cần ngủ, một số khác là 1,5 tiếng, thậm chí ngắn hơn. Điều quan trọng là, SỰ THIẾU HỤT NÀY có thể và thay đổi hàng ngày – để đáp ứng tương thích với các hoạt động, sức khỏe, sự tăng trưởng/phát triển và dựa trên giấc ngủ của 24h trước.

Việc cố gắng tạo ra một lịch trình giấc ngủ nhân tạo bỏ lỡ những gì mà riêng từng em bé cần. Không phải chỉ cần con là những cá thể riêng, mà chúng ta cần xem mỗi ngày của con cũng là một sự khác biệt. Điều này lý giải vì sao một thời gian em bé ngủ tốt sau đó có thể sẽ thay đổi (bố mẹ thật sai lầm khi cho rằng con mình đã ngủ tốt thì sẽ mãi mãi ngủ tốt như thế).

Vậy chúng ta nên hỗ trợ việc ngủ của con thế nào? Thực ra nó cũng giống như việc cho con ăn – hãy đáp ứng và tôn trọng theo nhu cầu và những tín hiệu luôn thay đổi của bé.

NHƯ VẬY CÓ PHẢI LÀ KHÔNG TẠO RA THÓI QUEN THÌ TỐT HƠN?

Không, mình không hề có ý đó. Tất cả mọi thứ mình đã đề cập trong bài này và cả bài viết trước (có liên quan tới EASY) đều liên quan tới lịch trình (schedules) và việc áp đặt nó một cách cứng nhắc, nhân tạo. THÓI QUEN (routines) thì lại là một khái niệm khác. Chúng ta ai cũng có thói quen trong cuộc sống, trong đó nhiều thói quen ta làm trong vô thức. Như là tối đến, ta vào nhà vệ sinh tắm rửa, đánh răng, uống một cốc nước rồi đi ngủ. Đó là một THÓI QUEN đi ngủ. Nó lặp đi lặp lại. Nhưng THỜI GIAN để xảy ra nó thì có thể thay đổi – mặc dù thường là trong một khoảng thời gian nhất định – nhưng thường chúng ta đi ngủ vì mệt mỏi, không phải vì chúng ta đặt giờ đi ngủ.

Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ phát triển mạnh trên thói quen. Làm những việc giống nhau theo cùng một thứ tự, theo cùng một cách giúp con cảm nhận được thế giới và cảm thấy an toàn bằng cách cho họ cảm giác có thể dự đoán được. Nhiều nghiên cứu đã đồng ý với điều này – cách TỐT NHẤT ĐỂ KHUYẾN KHÍCH VIỆC NGỦ, LÀ CÓ THÓI QUEN ĐI NGỦ LÀNH MẠNH. Và không có nghiên cứu nào chứng minh rằng những thói quen này phải được tuân thủ theo một lịch trình nghiêm ngặt.
Thời gian không phải là vấn đề. Một cách có trật tự và cách chúng ta làm mới là quan trọng.

VẬY MÌNH CÓ THIẾT LẬP THÓI QUEN THEO THỜI GIAN KHÔNG?

Câu trả lời là đôi khi. Tuy nhiên trong những tuần đầu mới sinh, thì không bao giờ. Việc học các tín hiệu và nhu cầu của bé là rất quan trọng. Không nên kỳ vọng bạn có thể áp đặt thời gian, bất kể lỏng lẻo thế nào với em bé dưới 12 tuần tuổi.

Trong 12 tuần, khi bạn thấy một số biểu hiện của con, hãy lưu ý lại những khoảng thời gian có xu hướng lặp lại và điều chỉnh để phù hợp với mẹ và con. Ví dụ em bé thường ngủ lúc khoảng 10h sáng, thì đó có thể là thời điểm tốt để thử ngủ giấc trưa. Nếu nhận thấy con có thể ngủ lâu hơn vào giấc 10h sáng, hãy thử cho con thử ngủ từ khoảng 9h30-10h30. Điều này cũng tương tự với giấc ngủ đêm. Hãy giữ một khoảng thời gian linh hoạt, có thể dao động cộng trừ khoảng 30 phút.

KHI NÀO THÌ NÊN BẮT ĐẦU TẠO CÁC THÓI QUEN?

Thực ra thì chúng ta thường bắt đầu thói quen từ ngay khi sinh ra, nhưng chúng ta không nhận ra. Hát một bài hát, tắm rồi bôi kem, thay một chiếc tã mới – đó là thói quen. Những thói quen này có xu hướng xuất hiện hoàn toàn tự nhiên.

Từ 12 tuần trở đi, mình ủng hộ việc giới thiệu cho các bé những thói quen có tính “cấu trúc” hơn một chút, như là nghĩ tới một thói quen để bé đi ngủ một cách cụ thể hơn (nhưng đó là làm các hoạt động theo 1 thứ tự chứ không phải là nhìn đồng hồ). Còn trước đó, hãy cố gắng tận hưởng sự hỗn loạn nhưng rất ý nghĩa của thời kỳ sơ sinh và QUÊN ĐI việc cố gắng kiểm soát con hay bất cứ điều gì liên quan.

Về mặt thời gian, bạn có thể áng khung giờ đó, nhưng đừng bao giờ mong đợi sẽ có sự đều đặn cho tới khi bé 4-5 tháng trở đi – và tất nhiên kể cả sau đó, sự linh hoạt vẫn là chìa khóa bởi vì con tiếp tục sẽ thay đổi.

Một số em bé sẽ tự nhiên ổn định theo thói quen và “mô hình” của riêng con, đồng thời rất dễ đoán từ khi còn nhỏ. Nếu bạn có em bé như thế, hãy nên vui vì bạn may mắn, đơn giản vậy thôi – không phải vì phương pháp nào cả.

Một số sẽ mất nhiều thời gian hơn, nhưng hãy cố gắng tìm ra con đường của riêng con và bạn – cùng với nhau. Điều này tốt hơn nhiều so với bất kỳ một lịch trình quy định nào được đề xuất một cách cứng nhắc mà bạn tìm được từ người xung quanh hay đâu đó mà không phải là lắng nghe, quan sát và tôn trọng từ nhu cầu của con.

—-

Hãy tôn trọng công việc của các tác giả, cây viết, nhiếp ảnh gia và hoạ sĩ. Chúng tôi hoan nghênh bạn nhấn nút chia sẻ hoặc sao chép nhưng hãy đảm bảo trích dẫn nguồn đầy đủ, phù hợp và đặc biệt là không cắt xén tên tác giả. Cảm ơn bạn.

This entry was posted in: Parenting

by

Linh Phan hiện đang sống và làm việc tại Nauy cùng chồng và 2 con trai. Linh có gần 15 năm học và làm việc trong lĩnh vực Truyền thông Tiếp thị. Sau khi sinh con trai đầu lòng, Linh quyết định theo đuổi khóa học Tâm lý học trẻ em trong 2 năm và hoàn thành chứng chỉ Parent Coach cuối năm 2019. Bên cạnh hoạt động chuyên môn liên quan tới Tư vấn Phụ huynh, Linh vẫn tiếp tục viết lách và chia sẻ các kinh nghiệm liên quan tới tâm lý học trẻ em, làm cha mẹ, viết lách và truyền thông tiếp thị.

Leave a Reply