Parenting
Comment 1

Các em bé chơi với nhau thế nào? Giải mã khái niệm “tình bạn” giữa những em bé!

Đừng quá lo lắng, khi trẻ chơi một mình, không có nghĩa là chúng cảm thấy cô đơn!

Khi tham gia vào quá trình tư vấn tâm lý cho phụ huynh ở trường mầm non, một trong số những câu hỏi mình nhận được khá nhiều xoay quanh việc trẻ chơi với bạn thế nào và như thế nào được coi là bình thường. Một số tỏ ra lo lắng khi họ thấy con thường lủi thủi chơi một mình trong các giờ chơi tự do. Phụ huynh thấy “bất thường” khi con không có bạn hoặc không kể về bạn nào ở trường như một số đứa trẻ khác.

Bố mẹ có thể sẽ trải qua một loạt các cảm xúc khi nhìn con chập chững bước ra ngoài thế giới mà không có bạn. Có một phụ huynh chia sẻ mình cảm thấy rất bối rối và có chút tức giận khi nhìn thấy con gái 3 tuổi của mình bị bạn đẩy ngã ở sân chơi, không cho chơi cùng. Cảm giác đó thực ra là hoàn toàn bình thường ở người làm cha mẹ. Nó được gọi là bản năng sinh học, và khi tình huống đó xảy ra, bố mẹ có thể không “ra tay” trả thù cho em bé đã đẩy con mình nhưng sẽ có một sự thôi thúc muốn can thiệp khi bố mẹ nghĩ rằng con mình đang bị tổn thương về mặt cảm xúc và thể chất.

Mình đã trò chuyện với một nhà tâm lý học trẻ em, một chuyên gia trị liệu tâm lý và hai cố vấn tại trường mầm non đó về những gì được gọi là bình thường trong quá trình trẻ phát triển và kết bạn cũng như việc tại sao trẻ chơi một mình không phải là con có vấn đề hay có gì đó không ổn hoặc vì con bị bắt nạt mà ngại chơi và ngại kết bạn.

Đây là những gì sẽ xảy ra trong quá trình phát triển của trẻ.

Trước khi trẻ 3 tuổi, con chủ yếu tham gia chơi song song – có nghĩa là thực hiện cùng một hoạt động cạnh nhau – nhưng không thực sự tương tác.

Từ 3-5 tuổi, trẻ sẽ học cách chơi cùng nhau. Con tất nhiên vẫn chưa thích bạn bè hơn là cha mẹ, nhưng về cơ bản thì độ tuổi này trẻ nên bắt đầu mong muốn chơi với bạn và bố mẹ nên theo dõi con để biết rằng con đang phát triển bình thường. Không có gì lạ nếu con không muốn đi chơi sau giờ học, miễn là con thích giao tiếp với các bạn khác ở trường. Điều này cũng lí giải vì sao có những em bé thực sự khó khăn để đến trường vào buổi sáng (khóc lóc mè nheo, tìm đủ lí do để không đi học) nhưng cũng là con bắt đầu khóc lóc khi bố mẹ tới đón về (vì muốn ở trường chơi thêm nữa).

Trò chơi phổ biến trong độ tuổi này ở trẻ là đóng vai gia đình, nhân vật hoạt hình hoặc các con vật. Cũng có thể con sẽ chơi một số trò chơi “thô bạo” hơn hoặc có chút lộn xộn gây gổ không đáng kể. Đôi khi em bé có thể đá đồ vật, không sao miễn là con không đánh những bạn khác một cách có chủ ý – và đây là một trong những điều nên được kỳ vọng trong sự phát triển bình thường.

Con sẽ không thực sự hiểu và biết đồng cảm – tức là đặt mình trong vị trí của người khác – cho tới khi 4-5 tuổi.

Trước khi đi học mẫu giáo, trẻ chủ yếu lo lắng về bản thân chúng. Khi đi học mẫu giáo, con học được cách xây dựng kỹ năng chia sẻ, chờ đến lượt và làm việc nhóm. Để có thể kết bạn, trẻ phải học được rằng những người khác có thể nghĩ khác, có những mong muốn khác nhau và làm sao để có thể thích nghi được với điều này. Có hai giai đoạn trẻ phát triển sự đồng cảm: 1 là đồng cảm thị giác (khi một đứa trẻ thấy bạn buồn và vỗ lưng chẳng hạn) và 2 là đồng cảm thực sự (xảy ra từ khoảng 4 tuổi trở đi, khi con học được cách đánh giá tâm trạng thực sự của người khác và trả lời). Con sẽ không thực sự hiểu và biết đồng cảm – tức là đặt mình trong vị trí của người khác – cho tới khi 4-5 tuổi. Trong tâm lý học phát triển, nó còn được gọi là “theory of mind” (thuyết về tâm trí), là những hiểu biết về niềm tin và suy nghĩ của những người khác. Trẻ không học được rằng “từ ngữ” sẽ gây tổn thương cho người khác – những điều này không xảy ra ở tuổi dưới 5 và bởi vậy con sẽ không nổi giận nếu có ai xúc phạm con bằng từ ngữ. Đó cũng là lí do vì sao, trẻ mẫu giáo và cho tới tận khi học lớp 1, có thể bị xúc phạm nhưng nhanh chóng tha thứ.

Chơi một mình không hẳn lúc nào cũng là hành vi bất thường hay cần phải lo lắng. Mọi chuyên gia mình nói chuyện đều cho rằng trừ khi một đứa trẻ nói rằng con cảm thấy cô đơn hoặc cảm thấy bị “cho ra rìa”, còn không thì chơi một mình không phải vấn đề quá to tát. Một không gian yên tĩnh với trẻ cũng không có gì là xấu với một em bé trong bối cảnh cuộc sống nhộn nhịp và ồn ào như ngày nay. Điều quan trọng phụ huynh cần lưu ý là có những sự khác biệt rất lớn trong cá tính của con trẻ, giống như ở người lớn vậy. Một số em bé hướng ngoại và một số em bé hướng nội. Một số em bé thích ồn ào và thích chơi một cách ồn ào, một số em bé thích sự yên tĩnh, đọc sách, chơi xếp hình hay nghịch cát một mình trên sân.

Sự xung đột cũng là hoàn toàn bình thường. Nếu con về nhà và phàn nàn có bạn nào đó cư xử xấu với con, nó có thể là cách con trút giận và bố mẹ không nhất thiết phải tham gia giải quyết vấn đề đó với con, thay vào đó chỉ cần lắng nghe, cho con lời khuyên và để tự con xử lý chứ đừng can thiệp hay cố gắng sửa chữa mọi thứ.

Lứa tuổi và những giai đoạn của tình bạn:
Giai đoạn 0-2 tuổi
– Mối quan hệ an toàn và tin tưởng giữa em bé với cha mẹ và giáo viên sẽ là nền tảng cho tình bạn sau này với bạn bè.
– Sau 18 tháng, trẻ bắt đầu phát triển nhận thức tốt hơn về cảm xúc của người khác và bắt đầu cảm thấy đồng cảm hơn trong các tình huống đơn giản thường gặp.
Giai đoạn 3-4 tuổi

– Khoảng 4 tuổi, trẻ bắt đầu hình thành sự gắn bó đặc biệt với 1 vài người bạn.
– Do kỹ năng giao tiếp hạn chế, tình bạn ở tuổi lên 3 chỉ mang tính thoáng qua.
– Khi lên 4, trẻ có thể bắt đầu nhìn mọi thứ ở quan điểm của người khác, khiến tình bạn có ý nghĩa hơn.
Giai đoạn 5-6 tuổi

– Trẻ lên 5 thực sự tò mò về người khác và tự do trải nghiệm tình bạn.
– Nhóm trẻ mẫu giáo ý thức mạnh mẽ về nhóm bạn bè của mình.
– Trẻ lên 6 có mong muốn thuộc về một nhóm những đứa trẻ hoặc kết thân với 1 người bạn đặc biệt.

Khi nào thì nên lo lắng? Nếu liên tục ngày qua ngày con nói rằng có một đứa trẻ khác luôn cố gắng nhằm vào con để làm đau hoặc khó chịu con về thể chất, cảm xúc – thì hãy nói chuyện với giáo viên của con. Họ có thể cung cấp thêm thông tin hoặc các hoàn cảnh cụ thể so với những gì con nói với bạn.

Bố mẹ cũng nên lưu ý là ở độ tuổi này, đôi khi trẻ sẽ không nói cho bạn biết nếu có gì đó không ổn, vì thế việc quan sát hành vi của con là rất cần thiết. Nếu con bỏ ăn, ngủ không ngon, đòi ở nhà bằng được… trong một thời gian dài và liên tục, hãy trao đổi với giáo viên ở trường.

Nếu con gặp khó khăn với việc làm quen và kết bạn, bạn cần tìm ra nguyên nhân gốc rễ. Để giúp xây dựng kỹ năng và sự tự tin để con kết bạn, hãy chơi cùng con, cho phép con giúp đỡ và đóng vai như 2 người bạn. Đọc sách cho con về chủ đề tình bạn cũng rất có ích.

Gợi ý những điều bố mẹ có thể giúp con học các kỹ năng kết bạn:
Cách đơn giản và thường xuyên nhất là bố mẹ khuyến khích con chia sẻ, thay phiên nhau và quan tâm tới cảm xúc của người khác. Nhưng nếu con hiểu sai, hãy cố gắng phản ứng lại con bằng sự hiểu biết, kiên nhẫn và mô hình hóa một cách tích cực về sự chia sẻ và đàm phán.
Những gợi ý của mình là:
– Trở thành hình mẫu tốt: chỉ cho cách bạn bè làm cho bạn hạnh phúc ra sau, cách bạn con trọng cảm xúc của con, mỉm cười và chào hỏi những người bạn biết khi ra ngoài cùng con.
– Nói với con về cảm xúc: khuyến khích con phát triển sự đồng cảm bằng thảo luận cảm xúc của con và những người khác, dù là người thực hay nhân vật trong sách/truyện/phim. Sử dụng các cụm từ như “con thấy vui vì”, “Mẹ nghĩ con rất buồn và thất vọng”… để giúp con học cách giải thích với bạn bè.
– Tạo ra những cơ hội vui chơi với những người bạn, điều này cũng giúp con cảm thấy tự tin hơn trong các tình huống xã hội
– Trong những buổi chơi chung, hãy có sự chuẩn bị phù hợp. Hãy lên kế hoạch trước bằng cách trò chuyện với con về những gì con muốn làm với bạn. Hãy cất bớt đồ chơi con yêu thích và giữ lại những đồ chơi con sẵn sàng chia sẻ. Hãy tổ chức các trò chơi mang tính hợp tác như là lắp ghép, xe lửa, chơi cát, ô tô, búp bê… Những buổi chơi nên khoảng 45-60 phút là phù hợp. Ngồi gần để quan sát con và giúp con giải quyết các xung đột nếu cần thiết. Đừng giải thích dài dòng vì con không hiểu đâu, thay vào đó bạn có thể nói “Bin đã lấy chiếc xe yêu thích của con nên chắc là con đang rất buồn nhưng con rất giỏi trong việc chia sẻ với bạn đấy!”.

Kết bạn là một trong những bước phát triển quan trọng với trẻ vì nó thể hiện rằng con đang hướng sự quan tâm của mình ra thế giới bên ngoài, mở rộng vòng tròn kết nối của con từ một số ít người đặc biệt như cha mẹ, ông bà, người giữ trẻ…

Một khi trẻ tìm kiếm bạn bè và kết bạn, đó là một bước tiến lớn trong sự phát triển xã hội và cảm xúc của con. Con tiếp tục phát triển các kỹ năng giao tiếp khi kết bạn, nhận ra những sở thích chung hoặc điều không thích, chia sẻ ý tưởng và chơi cùng nhau.

Hãy nhớ là không có đứa trẻ nào giống hệt nhau. Mỗi em bé có mô hình phát triển độc đáo của riêng mình và những em bé nhút nhát một ngày nào đó cũng có thể trở thành đứa trẻ hòa đồng trong sự ngạc nhiên bất ngờ của bố mẹ.

Làm cha mẹ, điều quan trọng là hãy dẫn dắt con và hỗ trợ con khi con cần phát triển một loạt các kỹ năng phức tạp cần thiết để tạo ra và duy trì tình bạn.

Ảnh minh họa: Nan Lee

Tài liệu tham khảo:

  • Denham SA 1989. Maternal affect and toddlers social-emotional competence. American Journal of Orthopsychiatry, 59: 368-376. Denham SA and Grout L. 1993. Socialization of emotion: Pathway to preschoolers affect regulation. Journal of Nonverbal Behavior 17: 215-227.
  • Elicker J, Englund M and Sroufe LA 1992. Predicting peer competence and peer relationships in childhood from early parent-child relationships. In RD Parke and GW Ladd (eds), Family-Peer Relationships: Modes of Linkage. Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum.
  • Frankel FF and Myatt R. 2002. Children’s friendship training. Routledge
  • From Neurons to Neighborhoods: The Science of Early Childhood Development.
  • Gelb R and Jacobson JL. 1988. Popular and unpopular children’s interactions during cooperative and competitive peer group activities. J Abnorm Child Psychol. 16(3):247-61.
  • New York Times

—-

Hãy tôn trọng công việc của các tác giả, cây viết, nhiếp ảnh gia và hoạ sĩ. Chúng tôi hoan nghênh bạn nhấn nút chia sẻ hoặc sao chép nhưng hãy đảm bảo trích dẫn nguồn đầy đủ, phù hợp và đặc biệt là không cắt xén tên tác giả. Cảm ơn bạn.

This entry was posted in: Parenting

by

Linh Phan hiện đang sống và làm việc tại Nauy cùng chồng và 2 con trai. Linh có gần 15 năm học và làm việc trong lĩnh vực Truyền thông Tiếp thị. Sau khi sinh con trai đầu lòng, Linh quyết định theo đuổi khóa học Tâm lý học trẻ em trong 2 năm và hoàn thành chứng chỉ Parent Coach cuối năm 2019. Bên cạnh hoạt động chuyên môn liên quan tới Tư vấn Phụ huynh, Linh vẫn tiếp tục viết lách và chia sẻ các kinh nghiệm liên quan tới tâm lý học trẻ em, làm cha mẹ, viết lách và truyền thông tiếp thị.

1 Comment

  1. Pingback: 60 hoạt động nhẹ nhàng, vui vẻ giúp con đi ngủ dễ dàng – Linh Phan

Leave a Reply