Parenting
Leave a Comment

Kiểm soát hành vi và tâm lý với con cái: sai lầm của nhiều phụ huynh

Có một phát hiện khá thú vị trong 1 khảo sát nhỏ của mình với gần 50 người trẻ (20 – 35 tuổi) ở VN về những gì họ từng trải qua khi còn là một đứa trẻ:

  • 100% trả lời họ đều từng bị bố mẹ ép phải hoàn thành bài tập, ép phải làm việc nhà thay vì tự nguyện
  • 97% người tham gia khảo sát (nữ) cho biết bố mẹ không bao giờ cho họ đi chơi qua đêm hay thậm chí là về muộn sau 10h tối khi còn học trung học 
  • 90% cho biết bố mẹ tham gia quyết định rất nhiều việc, từ việc học gì, đi chơi ở đâu, thi trường nào
  • 87% cho biết nếu họ vi phạm những nguyên tắc bố mẹ đặt ra, họ sẽ bị mắng nhiếc hoặc bị đánh đòn (tát, dùng roi hoặc các hành động bạo lực khác…)
  • ….

Một vài con số đã cho thấy sự ảnh hưởng và can thiệp của cha mẹ VN lớn như thế nào đối với con cái. Sai lầm của nhiều bố mẹ đó là họ đặt ra quá nhiều giới hạn và luật lệ để áp đặt cho con. Khi còn nhỏ, việc con không chào người lớn có thể được quy chụp ngay là “hư đốn” (dù việc yêu cầu mọi đứa trẻ mới lên 2,3 tuổi chào hỏi người lạ là điều không tưởng). Hay khi con đánh nhau với bạn ở trường, bị điểm kém cũng được coi là “mất dạy” và khiến bố mẹ thất vọng. Nhiều người đánh con chỉ vì con không làm bài tập hay đạt thứ hạng thấp ở lớp, thật không thể hiểu nổi.

Một nghiên cứu mới từ University College London đã cho thấy “Chúng tôi phát hiện ra những người có cha mẹ luôn thể hiện sự ấm áp, yêu thương và trách nhiệm có mức độ thoả mãn cuộc sống cao hơn và một tinh thần tốt hơn trong suốt tuổi trưởng thành. Ngược lại, sự kiểm soát tâm lý có liên quan đáng kể tới sự hài lòng trong cuộc sống cũng như tâm lý và tinh thần. Ví dụ, việc kiểm soát tâm lý bao gồm việc không cho trẻ đưa ra quyền quyết định của riêng họ, xâm phạm sự riêng tư của con và khuyến khích việc con phụ thuộc”.
Kiểm soát tâm lý khác với kiểm soát hành vi. Kiểm soát hành vi bao gồm những việc như thiết lập ra những lệnh giới nghiêm, các quy định, ép làm việc vặt hoặc ép buộc phải hoàn thành bài tập về nhà…Nó cũng liên quan tới việc không để cho trẻ đưa ra và thực hiện các quyết định của chính mình, không cho phép con có sự riêng tư hoặc để con có cảm giác phụ thuộc vào cha mẹ…

Kiểm soát hành vi đối với những người tham gia nghiên cứu đó là “Không cho tôi tự do như tôi mong muốn”, “Không cho tôi đi ra ngoài thường xuyên như tôi muốn”. Nhiều người lầm tưởng đó là sự chi phối về tâm lý nhưng không phải. Các bậc cha mẹ đặt ra những giới hạn trên là cho hành vi, không phải cho cảm xúc. Họ cũng đồng ý rằng kiểm soát hành vi là khi cha mẹ “cố gắng kiểm soát tất cả mọi thứ mà tôi đã làm”.

Kiểm soát hành vi liên quan tới mức độ cha mẹ áp chế hành vi của con trẻ theo nhu cầu của mình. Nghiêm khắc là một trong những hình thái của kiểm soát hành vi nếu như bạn không kiểm soát được giới hạn khi mình làm cha mẹ. Ép con phải phù hợp và đạt được những tiêu chuẩn hay mục đích cao – đặc biệt là khi khả năng của con bị giới hạn là một biểu hiện rất thường gặp của kiểm soát hành vi. 

Kiểm soát tâm lý là khi cha mẹ cố gắng kiềm chế cảm xúc hay là áp đặt tín ngưỡng tôn giáo, niềm tin của trẻ. Ví dụ, bố mẹ thường làm cho con cảm thấy tội lỗi hoặc sẽ không được yêu thương nếu không làm theo những gì cha mẹ muốn. Cốt lõi của việc kiểm soát tâm lý là nó tự tấn công bản thân đứa trẻ. Nếu một đứa trẻ chia sẻ cảm xúc một cách an toàn và không thực sự thoải mái với bố mẹ, chúng cũng sẽ có xu hướng che giấu cảm xúc hoặc không sống thật với cảm xúc sau này.”

Ở những nước khác thì mình không rõ, nhưng ở Nauy trẻ từ 12 tuổi trở lên đã có quyền đưa ra những quyết định và bố mẹ được tư vấn nhưng không can thiệp vào quyết định. Trẻ cấp 1 đi học chỉ phải làm bài tập về nhà tối đa 45 phút, bố mẹ không được quyền ép con học thêm. Trẻ từ 15 tuổi (vào cấp 3) có quyền được tách ra ở riêng (vay tiền chính phủ để ở và sinh hoạt) thay vì ở chung cùng cha mẹ. Tất cả những áp đặt hay kiểm soát hành vi và tâm lý đều bị coi là vi phạm quyền tự do của trẻ nhỏ và các em có thể gọi điện tới hotline để báo cáo. 

Có một điểm thú vị trong nghiên cứu này đó là, với con trẻ, sự “chăm sóc” chỉ đơn giản được hiểu là “xuất hiện và thấu hiểu những khó khăn và nỗi buồn” hoặc “luôn trìu mến, nhẹ nhàng đối với con”, chẳng có gì to tát hết. 

Điều này có dễ dàng với cha mẹ không? Tưởng dễ mà không dễ.

Làm cha mẹ, đừng tự bó hẹp mình vào những quy định.Hãy tự thiết lập những giới hạn mà mình thấy phù hợp với con. Feel free to have expectations.

Nhưng điều quan trọng hơn, hãy nói cho con hiểu lý do vì sao bạn đặt ra những giới hạn và lý do tại sao bạn có những mong đợi ở con mình. Hãy cho phép con được nói chuyện, được chia sẻ suy nghĩ của mình. Hãy lắng nghe ý kiến của con nhưng đừng cố gắng kiểm soát mọi ý kiến con đưa ra. Ngay cả khi có thể bạn không đồng ý, bạn vẫn cần tôn trọng con và chỉ cho con thấy sự khác biệt nếu cần. Thể hiện rằng mình tôn trọng con là một cách tuyệt vời để cho con thấy bố mẹ đang quan tâm và chăm sóc tới mình. 

Hãy chắc chắn để con tự đưa ra và thực hiện những quyết định của chính mình. Thay vì kiểm soát hay quyết định hộ, hãy làm một cách thông mình hơn – cho con hiểu về chịu trách nhiệm hành động của mình càng sớm càng tốt. 

Xét cho cùng, mục tiêu cuối cùng của chúng ta là nuôi nấng con thành công và trở thành một đứa trẻ độc lập. Tất nhiên có nhiều con dường để đi, nhưng nên chọn con đường nào để hành trình được ở cùng con những năm tuổi thơ tới vị thành niên là những năm tháng nhẹ nhàng, hạnh phúc và đáng nhớ.

This entry was posted in: Parenting
Tagged with: ,

by

Linh Phan hiện đang sống và làm việc tại Nauy cùng chồng và 2 con trai. Linh có gần 15 năm học và làm việc trong lĩnh vực Truyền thông Tiếp thị. Sau khi sinh con trai đầu lòng, Linh quyết định theo đuổi khóa học Tâm lý học trẻ em trong 2 năm và hoàn thành chứng chỉ Parent Coach cuối năm 2019. Bên cạnh hoạt động chuyên môn liên quan tới Tư vấn Phụ huynh, Linh vẫn tiếp tục viết lách và chia sẻ các kinh nghiệm liên quan tới tâm lý học trẻ em, làm cha mẹ, viết lách và truyền thông tiếp thị.

Leave a Reply